Ailddysgu

Sunday, 17 February 2019

Yn yr ardd ac ar yn comin...


Dwi wedi treulio llawer o amser yn cerdded yn ddiweddar - gyda Teo y ci, wrth gwrs - a mae’r tywydd wedi bod yn fendigedig.  Ar y comin mae’r tylluan wen wedi bod yn hela, a mae’r ehedydd yn canu eto.  Dyma llun o’r ehedydd.


Ond mae fy meddwl i wedi troi at yr ardd.  Dwi’n dilyn cyngor Charles Dowding eleni - sydd yn esbonio sut mae palu yn medru dinistrio strwythyr y pridd - neu amharu arno fo beth bynnag.

Dwi wedi dechrau yn yn tŷ gwydr - a wedi rhoi compost ar un gwely newydd ac ar un a chafodd ei ddefnyddio llynedd.  Aros am ychydig rŵan i roi amser i unryw chwyn dod i’r fai, a wedyn cael gwared ohonyn nhw cyn roi hadau neu phlanhigion i mewn.

Ond anodd cael digon o gompost.  Treuliais dipyn o amser yn symyd compost o un o’r biniau compost ddoe, ac erbyn gorffen roedd y compost i gyd wedi mynd.  Meddwl ydwyf am archeb compost sydd wedi cael ei ddefnyddio ar gyfer madarch, i’w ddefnyddio fel ’mulch’.  Yn y cyfamser, mwynhau'r blodau a'r gwenyn sy'n heidio i'r blodad gynnar.




Friday, 8 February 2019

Cyfarfod Clwb Darllen Llundain: trafod Llyfr Glas Nebo

Cawsom noson hyfryd neithiwr yn trafod y nofel yma gan Manon Steffan Ros - a gyda tri aeilod newydd.  Weithiau dan ni wedi bod yn grŵp fach - ond dan ni’n tyfu!  A neithiwr roedden ni’n 13.

’Roedd pawb wedi mwynhau y llyfr yma - os mwynhau ydy’r gair iawn oherwydd mae’n stori ddu mewn ffordd: sut mae bywyd i fam a’i mab (a merch bach hefyd) ar ol ’Y Terfyn’. Mae Rowenna a Sion yn byw yn ymyl Nebo, yng Ngogledd Cymru - o le mae’n bosib gweld i lawr dros Gaernarfon a’r arfordir tuag at Ynys Môn.  A rywsut mae’r lleoliad yn bwysig: mae llawer o sylw ar y tywydd ac ar manylion Cefn Gwlad. Does neb yn gwybod yn union be ddigwyddod - ond sôn bob bom (neu mwy nac un) wedi disgyn rhywle yn America - a falle mewn llefydd eraill yn agosach hefyd.  Mae’r trydan yn mynd;  mae pobl yn gadael; mae Rowenna a Siôn yn dod yn ffrindiau gyda’i gymodogion sy’n byw yn ’Sunnydale’ ac yn dechrau tyfu llysiau a dal annifeiliaid i’w fwyta.  Wedyn mae ryw ffrwydriad yn digwydd - ac eto dan ni ddim yn gwybod y manylion, ond mae’n debyg bod rhywbeth wedi digwydd yn Wylfa.  Ar ol hynny mae’r cwml yn dod - a’r cymdogion yn penderfynnu gyrru i gyfeiriad Wylfa i farw.

Ond goroesi mae Rowenna a Sion. A gwella ar ol effeithiau’r cwml.  A parhau gyda ei bywyd o dyfu digon o lysiau, adeiladu lloches i’r planhigion a twnnel tyfu, a trwsio be sydd angen. Mi fase nofel wedi seilio ar y digwyddiadau yma fod yn ddu iawn.  Ond dim dyma ydy blas y nofel yma.  Dywedodd rhywun mae un o’r themau amlwg ydy cariad - a mae hynny’n wir.  Yn bennaf, y cariad rhwng y mab a’r mam.  Dydy’r perthynas clôs yma dim yn arferol - ond dydy’r sefyllfa ddim yn arferol: does dim ffrindiau, dim facebook neu trydar na phethau eraill electronig i ddiddanu’r mab.  Yn lle hynny mae o’n cael modd i fyw trwy datblygu sgiliau ymarferol: dysgu adeiladu, trwsio a garddio. Dan ni ddim yn cael gwybod am blentyndod Rowenna, ond mae'n amlwg bod pethau wedi bod yn wael arni - a bod hynny wedi cael effaith ar ei phersonoliaeth.

Mae’r digwyddiadau yn cael eu ddatgelu yn araf.  Mae’r ddau yn sgwennu mewn llyfr mae nhw wedi darganfod mewn un o'r tai gwag.  Mae’r ddau yn treulio llawr o amser yn darllen - a felly mae Sion yn datblygu ei Gymraeg llenyddol, fel petai, a hefyd ei wybodaeth.  (Mae o hyd yn oed yn dod yn gyfarwydd gyda'r Beibl.)  Felly mae o’n awgrymu eu bod nhw yn cadw ryw fath o ddyddiadur yn y llyfr - a fel llyfr Coch Hergest – bydd testyn hanesyddol – i unryw un sy’n ei ddarllen yn y dyfodol. Mae Sion yn awgrymu bod y ddau yn sgwennu yn y llyfr – ond dim yn darllen be mae’r llall wedi sgwennu.

Dwi ddim yn siwr bod y syniad yma yn taro deuddeg.  A mae hynny’n wir am llawer o bethau yn y llyfr.  Ond dydy hynny ddim yn tarfu ar gwerth y nofel, yn ein barn ni. Mae’r gwyddoniaeth, i raddau, yn simsan hefyd. A mewn rhai ffyrdd mae’r nofel yn ffantasi a falle yn alegori.

Be dan ni’n cael mewn y strwythur yma ydy cyfle i feddwl am ac edrych ar bywyd, a phernasau heb pethau byd modern: dim trydan felly dim rhewgell, oergell, na, wrth gwrs, trydan neu facebook. 

Dwi bron wedi gorffen ailddarllen y llyfr - a mae o’n drawiadol yr ail waith hefyd. Sgwennu syml, ond da - fel llyfrau eraill Manon Steffan Ros.

Dyma rhan o adolygiad Gwales dwi newydd ddarllen: 

Yr ymateb cyffredinol yw ei bod yn nofel hawdd ei darllen ond sy’n aros yn hir ym meddwl y darllenydd. A dyna yw camp ryfeddol Manon Steffan Ros; creu cymeriadau i ni boeni amdanyn nhw a sefyllfa frawychus o bosibl a chredadwy, er mor afreal.

Prin mae Siôn yn cofio bywyd cyn Y Terfyn, ac mae’n rhyfeddu at y ffordd roedd pobl yn arfer byw – y gwastraff, a diffyg pwrpas eu bywydau; mae pwrpas i bopeth mae yntau’n ei wneud – hela anifeiliaid bach i gael bwyd, trwsio rhannau o’r tŷ, goroesi. Mae perthynas Siôn a Rowenna’n newid yn ystod y cyfnod – o fod yn fam yn gofalu am blentyn bach i gyd-ddibyniaeth a chyd-aeddfedu. Mae bywyd yn anodd, ond wrth i’r gyfrol fynd rhagddi, mae cyfoeth eu bywyd yn dod yn amlycach – eu perthynas â’i gilydd, pleser mewn pethau bach, a gwirioneddol werthfawrogi byw yn eu cynefin. 

Mewn un man mae Rowenna’n cofio’n ôl i’r cyfnod cyn y Terfyn, pan fyddai hi’n mynd â Siôn am dro, a’i ffôn gyda hi, yn “creu sefyllfaoedd perffaith er mwyn rhannu delweddau ar-lein heb rannu dim byd. A Sion ers ei fabandod yn llonydd o flaen sgriniau … Roeddan ni’n byw heb ddistawrwydd – sŵn teledu neu radio yn parablu yn y cefndir o hyd – ond roedd yna fudandod gwag, afiach am y ffordd roedden ni’n byw”. Mae’r ychydig gymalau syml hyn yn enghraifft hyfryd o gynildeb Manon Steffan Ros. A hithau’n cyfansoddi stori fer fer i Golwg yn wythnosol ers rhai blynyddoedd, mae hi wedi hogi a mireinio ei chrefft a’i gallu i ddweud llawer iawn mewn bach iawn o eiriau. 




Dwi'n edrych ymlaen i orffen y llyfr am yr ailwaith.  A dwi'n siwr byddaf yn dod yn ol at y llyfr eto - ac eto.



Wednesday, 30 January 2019

Dechrau Chwefror

Anodd meddwl am yr haf (had yn med y gwanwyn) ar y funud a hithau mor oer a rhewllyd.  Beth bynnag, mi ddaw...ac yn y cyfamser dwi wedi bod yn dechrau cynllunio’r ardd llysiau a wedi prynu tatws.  Mae’n bosib prynu nhw yn rhydd yn Buckingham Nurseries, a dyna be wnes i.  Trip gyda ffrind a phrynu sawl fath yn cynnwys: 
Potato 'Belle de Fontenay' a favourite classic early maincrop French salad potato. It has a smooth, firm, waxy texture with an excellent taste - great for salad and boiling. 
Does dim lle i dyfu ormod o datws - maent yn cymryd dipyn o le, ond does dim gwell na cael tatws o’r ardd ar gyfer cinio.  A maent yn swatio mewn bocs wyau.  Be ydy “chitting” yn Gymraeg tybed?


A dyma fath arall:



Eleni dwi’n trio peidio palu.  Cyfundrefn ’no-dig’, sydd yn well i’r pridd a’r annifeiliad bach sy’n byw yn y pridd.  Ond mae hi braidd yn gynnar i wneud llawer eto.  Be dwi angen gwneud gyntaf ydy clirio’r tŷ gwydr, a rhoi compost ar yr ardd, ond dipyn fesul dipyn.

Un peth dwi wedi gwneud ydy mynd trwy’r pacedi o hadau.  Dwi ddim yn medru taflu nhw, er bod rhai reit hen - felly dwi wedi gwneud rhestr ac ar ol gwneud hynny yn gweld bod ond angedn prynu dau beth: courgettes a cucumber - o ia, a falle pupurau.  Edrych ymlaen at y tyumor arddio beth bynnag.

Sunday, 20 January 2019

Diwrnod braf

Barrug trwchus, niwl a’r haul yn dechrau torri trwy’r niwl.  





Dyma’r fath o fore ’roedd hi heddiw - a braf cael cerdded gyda’r ci trwy’r comin. Wedyn ymweliad i’r gwarchodfa natur i weld be oedd o gwmpas.  Dim gymaint a hynny ond dyma llun o'r robin goch:


Bore Mercher, a hithau’n ddiwrnod tra wahannol, llwyd ac yn bygythio bwrw roedd criw bach ohonon ni yn trio clirio rhai o’r cyrs i adael fwy i le i’r adar sydd yn nythu ar y ddaear.

  


Y cam gyntaf oedd hon.  Ond diddorol oedd darganfod hen nythod llygod y gwair.  Gawn ni weld os byddant yn defnyddio’r nythod ffug dan ni wedi ei osod yn y warchodfa.

Monday, 14 January 2019

Lluniau adeiladau: rhan 1

Llynedd dechreuais cwrs fforograffiaeth:  ffotograffiaeth creadigol  Ar ol un tymor, es yn ol a wedyn yn yr Hydref hefyd.  ’Roedd y cwrs yn ddigon leol i fi feicio yna, a r’on am ymuno eleni hefyd.  Yn anffodus doedd dim ddigon o bobl i’r cwrs barhau.  Ond yn ogystal a’r cwrs, dwi’n cyfarfod gyda merched eraill bob fis i rannu a siarad am lluniau - a dan ni’n gosod prosiect bob fis hefyd.  Y tro yma, penderfynnon tynnu lluniau pensaernîaeth: adeiuladau lleol.  Mi wnes i ddehongli’r brosiect yn fras ac er bod gymaint o adeiladau cyfoes yn MK, tynnais lluniau o hen adeiladau hefyd.  Dyma’r rhai o'r lluniau:


Llun o adeiladau o gwmpas Chicheley Hall, rya dair filltir o lle dwi'n byw yw hon.  Mae'r colomendy hyfryd i'w gweld yn y pellter a dyma llun agosach o'r colomendy.  R'on yn aros yn Chicheley Hall ar gyser cyfarfod gwaith, a felly roedd yn bosib tynnu llun un eitha gynnar yn y bore.


Dyma llun o'r ty ei hun:



Llun wedi ei tynnu yn y bore eto.  Mae'r lluniau yn cymryd oes i lwytho i fyny heno felly mwy yn y fan!

Sunday, 6 January 2019

2019


Gyda tynnu’r ardduniadau i lawr mae tymor Dolig a’r flwyddyn newydd wedi gorffen go iawn.  Mae bywyd yn ol i’r arferol – sydd ddim yn beth ddrwg o gwbl.  Ac yn bendant dwi isio garddio mwy eleni.  Yn sgîl y penderfyniad yma, mi es i’r ardd p’nawn ddoe i baratoi un gwely ar gyfer mwy ffa llydan.  Dyma rhai o’r ffa a aeth i fewn ym mis Tachwedd:



Gwneud yn iawn, ond cyn rhoi mwy I fewn dwi isio roi dipyn o faith yn ol i’r pridd – a cyn gwneud hynny rhaid tynu’r hen pridd i roi dipyn o le.   A felly r’on yn rhoi dipyn o’r hen bridd yn y bin compost – a dipyn o’r gompost yn y gwely lle mae’r ffa am fynd.  Eleni doedd dim digon o amser yn cael ei dreilio yn yr ardd. Er hynny r’oedd yn flwyddyn dda a mae rhan o’r cnwd gyda ni o hyd.  Cloddiais y moron ddoe hefyd: gyda’r tywydd mwyn maent yn dechrau tyfu gwreiddiau newydd.  A synnu faint o foron dda sydd gennyn ni.  Gwych! Felly mi wnaf cawl moron ar gyfer yr wythnos i ddod.  A dwi’n edrych  ymlaen at archeb hadau ar gyfer y tymor i ddod.



Dwi hefyd wedi bod yn coginio dipyn dros y penwythnos: un ryseit allan o “Delicious Ella”:  llyfr a phrynais yn Oxfam – ond yn anffodus doedd y ryseit ddim yn llwyddianus ond dim ots, efalla wnes i ddim ei ddilyn o yn ofalus iawn, neu efalla ei fod ddim yn blasu’n dda.  Roedd y pethau eraill yn llwyddianus yn cynnwys y cacen gaws gan Nigella (“Nigella express – hefyd o Oxfam),


y cabaits coch a’r hwmws.  Daeth y teulu draw am ginio Sul a roedd pawb yn canmol y cacen gaws – ond mae hi’n rhywbeth ddylech chi ddim cael gormod ohoni hi. Blasus ond gyda gymaint o hufen ynddi hi…..

Ac ar y comin dwi wedi bod yn tynnu lluniau o’r creciau penddu’r eithin.  Mae par ar y comin yn y gaeaf – ond dydy o ddim yn hawdd cael llun golew.  Dyma’r par:

A’r iar
 a’r ceiliog.  

A rwan – amser gwneud y cawl moron. 

Thursday, 29 November 2018

PS i’r post diwethaf

Rhywbeth o’i le gyda’r post diwethad: y llun rhy fawr!

Beth bynnag, da cael trafod y llyfr a roedden i gyd yn gwerthfawrogi’r ffaith bod Sioned Wiliam yn fodlon dod i siarad gyda ni.  Trafodaeth da.

A rwan ymlaen at Llyfr Glas Nebo.  Ond dros y Dolig a’r Gaeaf swi’n siwr o ddarllen ychydig o lyfrau Gymraeg. Wedi archeb dilyniant i Efa gan Bethan Gwanas. Llyfr i blant ond mae llawer o lyfrau plant (yn y ddwy iaith) yn wych.  Ac yn meddwl am brynu llyfr Galwad Cynar hefyd.  Rhaid cael ychydig o lyfrau wrth y gwely - neu’r tan!