Ailddysgu

Monday, 20 April 2015

Y Gardd a’r Gegin: riwbob a sbigoglys

Yn aml, os dwi’n coginio, mae be sydd ar y plât yn cael ei yrru gan be sydd yn yr ardd – yn enwedig os oes digonedd o rywbeth, neu’r cnwd gyntaf….
Yr amser yma o’r flwyddyn, does na ddim gymaint yn ein gardd nac yn y tŷ gwydr.  Ar ol blwyddyn ddrwg i’r cenin llynedd, be sydd ar gael ar y funud ydy:
dail ar gyfed salad – o’r tŷ gwydr;
sbigoglys (yn dod I’r diwedd) spinach beet ydy o i fod yn gywir
a riwbob

Mi ges i fy ysbrydoli gan flog Paul - Ar Asgwrn y Graig (wastad yn werth ddarllen) – a’r rhaglen “Cegin Bryn” y cymerodd rhan ynddo fo.  Doeddwn I ddim wedi sylwyddoli ei fod o’n bosib gwneud gymaint gyda riwbob!  Mae’n hawdd I dyfu.  Dwi ond yn rhoi dipyn o gompost neu tail arno fo o bryd I’w gilydd a dim yn ei torri ar ol canol yr haf a mae o fel y boi.  Efalla wnai drio’r jîn bellach ymlaen – mi roedd o’i weld yn hawdd!  Ond ar y funud dwi’n ol i ryseit hawdd a blasus o hen lyfr Rose Elliott (Vegetarian Meals in Minutes).  Dim llawer o gynhwysion ond yn hyfryd gyda hufen neu iogwrt:



A mae’r sbigoglys yn dod I ben, a felly dwi wedi bod yn casglu’r dail ac y trio meddwl be i’w gwneud efo nhw.  Neithiwr mi es yn ol i’r hen lyfr Cranks a gwneud tatws wedi pobi gyda caws, hufen a sbigoglys – mae o’n cymryd dipyn fwy o amser na fel arfer pan dach chi’n pobi tatws, achos mae rhaid tynnu’r taten allan o’r croen  a cymysgu o gyda’r caws, sbigoglys a hufen, cyn rhoi yn ol i’r popty. 



A gan for betys ar gael ar y farchnad a coriander yn y tŷ gwydr mi wnes salad betys gyda salsa coriander a tomato hefyd.

Sunday, 12 April 2015

Arfordir Sir Benfro - rhan 1

Penwythnos yn  yr ardd ar ol dod adre o arfordir Sir Benfro.   A mor lwcus gyda'r tywydd!  Dyma’r trydydd tro i’r grŵp cerdded ar lwybr yr arfordir.  Tro yma, yn cychwyn yn ymyl Solfa, lle wnaethon ni orffen tro diwethaf.  Doeddwn i ddim yn medru cerdded bob dydd o le i le fel arfer, ond beth bynnag, ges i hwyl, ac erbyn dydd Iau, dydd pedwar, llwyddais i gerdded 7 milltir, mewn tameidiau bach. Ond gan na fod i'n medru cerdded gymaint, treuliais amser yn crwydro o gwmpas gyda'r camera a'r spindrych.


Felly dyma ychydig o luniau o adar yr arfordir a gerllaw.  Yn Nhŷ Ddewi, y brain biai hi: ydfrain yn nythu yn agos i lle roedden yn aros (ond dim rhy agos…); sawl jac-y-dô o gwmpas y dre, ac yn nythu yn Llys yr Esgob Tyddewi.  Ar yr arfordir ei hun, cigfrain, a’r brain goesgoch ar ynys Ddewi.  Hyfryd, hefyd, oedd gweld adar bach and ydym yn gweld  yn fama, fel y llinos, a’r ’crec penddu’r eithin' (yn ol Geiriadur Prifysgol Bangor - ond mi wn bod na o leia un enw arall sy’n well, ond fedra i ddim cofio honno ar y funud).  Felly dyma ychydig o luniau:

 y llinos...


Clegar yr eithin, dwi'n meddwl, rŵan ydy'r enw arall…?

Y cigfran
a roedd y rhain ym mhobman!

Sunday, 5 April 2015

Paratoi am drip bach

Mae'n amser y taith cerdded eto.  Y tro yma bydd ein grwp bach yn cerdded ymlaen ar y llwybr arfordirol Sir Benfro o Solfa, lle cyrrhaeddon ni llynedd.  Ond, eleni. mi fyddaf i ddim yn cerdded.  Rhywsut, dwi wedi newidio cyhyr yn fy nghlun, ac o ganlyniad, mae'r pelfis yn dynn iawn, a mae cerdded yn brifo - ac yn gwneud yr holl beth yn waeth.

Gan fy mod mor hoff o gerdded, mae hyn yn drueni, ond, mewn gobaith, talais am y tren ac am y gwely a brecwast, yn meddwl  baswn wedi gwella erbyn hyn.  Ond na, dydy o ddim.  Mae'r  meddyg esgyrn (y gair am osteophath yn ol Geiriadur Bangor yn meddwl bydd o yn medru helpu ond ar y funud, bydd na ddim cerdded ar yr arfordir.  Ond ar ol meddwl am y peth, dwi am fynd beth bynnag, ac yn lle cerdded, mi wnai botsian o gwmpas gyda'r camera a'r spindrych, a darllen.  Dan ni'n aros yn Nhy Ddewi i ddechrau, felly dwi'n gobeithio mynd i ynys Dewi i wylio'r adar mor.  A mae hunangofiant John Davies yn mynd hefo fi!


Thursday, 26 March 2015

Yn ol yn yr ardd



Gyda'r haul yn gwenu (wel, ambell waith) ddoe, a fina ddim yn y gwaith, roedd cyfle i wneud dipyn y yr ardd ac i dwtio'r tŷ gwydr ddoe.  Falle eich bod wedi sylwi nad ydwi wedi sôn llawer am yr ardd yn y blog yn ddiweddar - a hynny am fy mod ddim wedi gwneud llawer o gwbl dros y gaeaf.  Ond rŵan, mae rhan o'r tŷ gwydr yn dwt gyda'r gwlau yn barod am y tymor newydd.




Dwi wedi clirio tipyn ar yr hen pridd, ychwanegu compost newydd a hau letys, radish, moron, rocet a persil - a  wedi torri'r letys sydd wedi bod yna dros y gaeaf, fel ei bod yn tyfu dail newydd.



Felly mae pethau yn dechrau dwad, yn araf bach. 

Ac yn yr ardd, mae'r nionod a'r ffa llydan a aeth i fewn yn yr hydref hwyr yn dod ymlaen yn dda, a dwi wedi ychwanegu ychydig o blanhigion pŷs, diolch i'r stondin ar y farchnad, a dipyn o foron -  a sialóts.



A weithiau mae'r tywydd yn eich helpu - heddiw mae'n bwrw - a bydd hyn yn gwneud lles i'r planhigion ar ol wythnos eitha sych.

Yn ol yn y tŷ, dwi'n falch iawn gweld bod Porthpennwaig yn cael ei ailddangos ar S4C.  Mwynhais y gyfres yma y tro gyntaf, a dwi'n mwynhau o eto - ac yn y cyfamser wedi bod yn cerdded ar hyd yr arfordir hyfryd o gwmpas Aberdaron.

Sunday, 22 March 2015

Dau lyfr: Dan Gadarn Goncrit a Sophia: y fanteision o berthyn i glwb ddarllen

Dwi newydd orffen ddarllen dau lyfr gwahanol iawn: un yn y Gymraeg a’r llall yn Saesneg   Ond beth sy’n gyffredin ydy fy mod i wedi darllen y ddau oherwydd eu fod yn ddewis ar gyfer y clybiau ddarllen. 

Dwi’n ddiolchgar i’r clwb darllen Llundain am ddewis llyfr (Mihagel Morgan, “Dan Gadarn Goncrit“) na faswn i wedi dewis fy hun.  er bod fy ffrind Gareth wastad wedi canmol Mihangel Morgan, roedd fy mhrofiad i ddim i gyd yn dda.  Fel engraifft, doeddwn i ddim wedi dod ymlaen yn dda gyda casgliad o storiau fer, ag er fy mod wedi mwynhau Pantglas, roedd y tafodiaeth braidd yn anodd i fi.  Felly dwi ddim yn meddwl swn i wedi chwilio am lyfr arall ganddo fo.  A felly swn i wedi colli’r mwynhad mawr o ddarllen  y llyfr yma, sydd yn dipyn o ’glasur’ erbyn rŵan.  Mwynhais yr amrywiaeth o gymeriadau: llawer ohonyn nhw’n lliwgar - ond yn gredadwy.  Mae’r sgwennu (wrth gwrs) yn ardderchog, ac yn al yn ddoniol, fel yn y pennod pan mae’r prif cymeriad yn cael lifft gyda gyrrwr lorïau,  Hedd Wynne, sydd yn siarad yn dibaid:  “Oedd ots gan Maldwyn tase fe’n rhoi tâp Plethyn i chwarae? Nac oedd.  Waeth roedd ei ail wraig yn eithaf hoff o’r grŵp ac roedd e wedi siarad digon, on’d doedd? (Oedd)“  Felly mae o’n bosib mwynhau’r gwahanol benodau fel botreuadau bach difyr bron ar wahan.  Ond wrth gwrs mae na gysylltiad rhwng y penodau ac erbyn y diwedd, mae’r cysylltiadau rhwng y cymeriadau, a’r sefyllfeoedd yn dod yn glir.  A dirgelwch ydy’r nofel, yn y bôn.  Yn wir, doeddwn i ddim eisiau gorffen y llyfr yma.

Mae’r llyfr arall  dwi newydd orffen: Sophia, Princess, Suffragette, Revolutionary, yn gwbl gwahanol.  Llyfr gan Anita Anand yn cynnwys y stori rhyfeddol o Sophia Duleep Singh, merch yr etifeddwr i ddeyrnas y Sikkhs, yn India.  Cymerodd y Brydeinwyr y teyrnas, a bu raid i’r etifeddwr ifanc, (un ar ddeg) gadael ei deyrnas ac yn y ddiwedd daeth i Brydain, i Norfolk, lle  seflydwyd stad dros ben llestri.  Felly cafodd Sophia, ei ferch, y tywysoges, ei fagu  fel Saesnes, gyda’r brenhines Fictoria yn fam fedydd iddi hi.  Dyma, felly, stori am teulu Indiaid yn byw bywyd moethus yn Lloegr yn y ddeunawfed ganrif - yn hela gyda’r teulu brenhinol; stori am gyfoeth, hiliaeth, tlodi, cenedlaethorldeb a deffroad gwleidyddol.  A heb y grwp darllen faswn i ddim wedi dod ar draws y llyfr yma o gwbl.

Dan ni’n cael gwybodaeth yma am India yn yr oes Fictorianedd ac yn yr hanner gyntaf o’r ddeunawfed ganrif.  Roedd tad Sophia yn arwr mawr yn India, a gyda gymaint o bobl yn dechrau brwydro am annibynniaeth, roedd y llywodraeth yn awyddus i gadw Sophia, a’i chwiorydd rhag mynd i India.  Ond, er hynny, aeth Sophia i India, a chafodd y wlad, y tlodi, a’r ffordd roedd ei theulu Indiaidd wedi cael eu thrin gan y Brydeinwyr effaith mawr arni hi.  Daeth yn ôl gyda diddordeb newydd yng glweidyddiaeth ac ar ol gweithio ar ran yr Indiaid a weithiodd ar y llongau masnachwyr a ddaeth o India a oedd yn derbyn triniaeth creulon iawn ar y llongau ac yn Ninasoedd Brudeinig. A chwaraeodd ran bwysig ym mudiad y “Suffragettes, hefyd“.  Werth darllen, yn bendant.

Tuesday, 10 March 2015

Digwyddiadau Cymraeg

Dwi wedi bod yn cymryd rhan mewn llawer ddigwyddiad Gymraeg yn ddiweddar: mynd i weld y Tŵr, trafod y ddrama yn Llundain yn y clwb darllen, mynd i wylio adar yng Nghaernarfon ac o gwmpas yr ardal, ymuno a’r Gwyl Ddewi Arall - a dydd Sadwrn diwethaf, mi es i’r cwrs undydd yn LLundain, yn y Ganolfan Cymry Llundain.  A fel arfer, mi ges i amser gwych, a dwi’n gobeithio, mi wnes i ddysgu un neu ddau beth.  Rhyfedd fel dach chi’n defnyddio ryw strwythyr yn yr iaith heb feddwl amdano ond pan dach chi’n meddwl am y peth, dach chi ddim yn gwybod yr rheol!  Gofynnodd Gwen, y tiwtor, iddyn ni sgwennu brawddegau gyda ’bod’ a ’mai’ ynddynt - i ni gael drafod a deallt y gwahaniaeth.  Er i fi gael nhw i gyd yn gywir, a felly medru defnyddio nhw’n iawn, doedd gen i ddim clem, tan i mi edrych yn fanwl, pryd roedd ’mai’ yn cael ei ddefnyddion a phryd ’bod’.  Ond dwi’n gwybod rŵan.    Dwi’n mwynhau dosbarthiadau Gwen - fel ieithydd mae gen hi ddiddordeb dwfn mewn gramadeg, a dwi angen gweithio ar fy ngramadeg - a hefyd, mae gen i ddiddordeb mewn strwythyr ieithoedd.

Beth bynnag, does dim ddigwyddiad Cymraeg arall ar y gweill.  Felly, dipyn o ddarllen (llyfr clasurol Mihangel Morgan ar gyfer y clwb darllen Gymraeg) a llyfr sydd yn edrych yn ddiddorol ar gyfer ein grŵp darllen Saesneg.  Dipyn o sgwennu yn fama; a dipyn o wrando ar y radio (llawrlwythio mwy o bodlediau) a gwylio S4C….yng nghynnwys ail gwylio Porth Penwaig….a falle mi fydda i'n llwyddo i wneud dipyn fwy yn yr ardd.

Sunday, 8 March 2015

Gŵyl Ddewi Arall - a llyfrau

Mi gefais amser ardderchog penwythnos diwethaf yng Nghaernarfon eto yn ymuno yn y Gŵyl Ddewi Arall.  Bethan Gwanas oedd y gyntaf i siarad ar fore Sadwrn, a fel arfer, roedd hi yn wych, (ac yn ffraeth) wrth sôn am y problemau a'r trafferthion mae hi wedi cael (ac yn cael) fel awdures.  Dwi wedi clywed hi'n siarad sawl gwaith a byth wedi cael fy siomi.  Mae gen hi llyfr newydd bach sydd newydd cael ei gyhoeddi - Bryn y Crogwr (ac ond am £1).  Ar gyfer plant hŷn mae o, i ddweud y gwir, ond os dach chi, fel y fi, yn mwynhau llyfrau plant mewn Saesneg A Chymraef, neu isio rywbeth sydd ddim rhy hir, swn i'n ei awgrymu.  Mae'n bwysig medru cael narratif gryf - stori dda - ac yn sicr mae Bethan yn gallu gwneud hynny.



Yr ail ddigwyddiad oedd clywed Ioan  Doyle yn sôn wrth Gwion Hallam am ei fugeilio a'i ddringo. Wnes i ddim wylio'r rhaglen ar S4C, dwn i'm pam, ond efallai rŵan mi fyddaf yn dal i fynny gyda clic.  Dyn ifanc, diddorol, sydd wedi gnweud gymaint mewn amser gymharol fyr, gan ei fod mor ifanc!

Gyda’r nos roedd cwis a chanu (Ciaridyms) - hwyl mewn bar eithaf newydd.


Ac er fy mod i wedi dweud na faswn yn prynu llyfrau y tro yma, mi wnes i brynu ychydig o lyfrau - yn cynnwys llyfr Bethan Gwanas (wrth gwrs) a hefyd nofel Tudur Owen, Y Sŵ.  Dwi wedi gorffen y ddau - a fel dwedais, mwynhais y stori gan Bethan, a dechreuais y Sŵ ar y trên.  Mae o’n dda iawn ac yn gwneud i fi chwerthin: yn sicr mae Tudur yn medru sgwennu - a gobeithio wir ei fod am sgwennu nofel arall.