Ailddysgu

Monday, 16 October 2017

Yr ardd a llysiau'r hydref

Mae’r hydref wedi bod yn wych eleni, a dan ni wedi bod yn mwynhau’r llysiau o’r ardd am fisoedd.  Mae’r betys wedi bod yn dda, a rŵan dan ni’n dechrau bwyta’r llwyth o gennin sydd yn yr ardd.  




Felly, yn hytrach na cawl tomato [er bod tomatos ni wedi gorffen, mae tomatos lleol ar gael] cawl cenin sydd ar y fwydlen. Ond wedi dweud hynny, gwnes cawl tomato hyfryd dydd gwener gyda cynhwysion lleol i gyd - shalots a tatws o'r ardd, [gwelir isod] a mae o mor dda i gael bwyd sydd wedi dod o’r ardd, neu gardd rhywun arall reit agos.



Mae digon o waith tacluso a chwynio i wneud yn yr ardd.  Ond y gwaith sydd yn cymryd sylw ar y funud ydy’r adnewyddiad y ty gwydr.  Mwy am hynny yn y fan, ond un llun bach....mae rhan o'r to newydd [ar y chwith] yn ei le.



Ond dwi'n methu lawrlwythio lluniau diweddar o’r camera.  Mae’r teclyn bach sydd yn dal y cerdyn SD ac yn rhoi o i fewn i’r cyfrifiadur yn gwrthod gweithio.  Mor rhwystredig!  Bydd rhaid mynd i'r siop "afal" yng nghanol Milotn Keynes.  Dim rhywbeth i edrych ymlaen ato.

Sunday, 1 October 2017

Teithio trwy llyfrau

Dwi ddim yn medru dychmygu bywyd heb lyfrau.  Dwi’n ddarllenwraig frwd, yn Saesneg a Chymraeg [dwi ddim yn medru darllen mewn unryw iaith arall, er fy mod wedi llwyddo i ddarllen llyfrau bach yn Ffrangeg, fel Y Petit Prince, amser maith yn ol].



Beth bynnag, yn ddiweddar, dwi wedi bod yn darllen dau lyfr am teithio - y fath o daith lle dach chi’n dod i wybod rywbeth am gymeriad y lle, a’r pobol, a’u gwleidyddiaeth.  Y gyntaf oedd hen lyfr glasurol John Steinbeck, “Travels with Charlie”.  Dyma un adolygiad o 1962, pryd chyhoeddwyd y llyfr.  Mae’r llyfr yn disgrifio taith Steinbeck ar draws America gyda Charlie y ci, a mae’n rhoi portread o’r gwahanol llefydd yn America, a’r gwahanol cymeriadau - a diddorol ydy gweld pa fath o wlad oedd hi pryd hynny a sut r’oedd Steinbeck yn sylwi, ac yn nodi problemau amgylcheddol hyd yn oed yn y chwechdegau, a';r ffordd 'Americanaidd' o fyw.  R’on i bron wedi anghofio bod Steinbeck mor dda - a dan ni’n cael ryw gipolwg o’r dyn ei hun, ty ol i’r llyfrau.  Mae o’n llyfr ardderchog, beth bynnag.

A llyfr arall am taith tra gwahanol ydy South of the Limpopo gan Dervla Murphy lle mae hi’n sgwennu am beicio trwy De Affrica. Mae hi wedi sgwennu llawer o lyfrau lle roedd hi ar ei beic, ac yn y llyfr yma, mae hi’n cyfarfod pobol gwanahol yn y nawdegau cynnar, cyn i Mandela gael ei etholi, a dan ni’n dysgu am yr ardaloedd  a’r pobol tra gwahanol.  Mae teithio ar beic yn ffordd o weld y tirlun, a chyfarfod pobol mewn ffordd eitha agos.  Er ei fod yn llyfr trwchus, mae o’n denu chi i fewn i’r byd yma: mae hi’n awdures fel neb arall.  Mae’r arddull mor wahanol i Steinbeck: dydy hi ddim yn nofelwraig, ond mae’r gwybodaeth a’r ymchwil sydd yn mynd i fewn i’r llyfr yn gwneud o’n llyfr dwi’n ffeindio’n anodd i roi i lawr.

Beth am fath lyfrau yn y Gymraeg?  Dwi wedi darllen llyfr Bethan Gwanas am Gbara [ a'r llyfr yn ol i Gbara] a wedi mwynhau y dda yn arw.  Oes lawer o lyfrau eraill tybed?

Thursday, 21 September 2017

New Mills

Dan ni ar ein gwyliau yma yn New Mills yn y “Peak District” ar hyn o bryd.  Dwi erioed wedi bod i’r dref yma o’r blaen: tre bach wedi datblygu gyda'r diwydiant  melinau cotwm.  Mae ceunant yn rhedeg dan y dre, a dyma lle adeiladwyd y ran fwyaf o’r felinoedd. 


Mae’r ceunant yn ddiddorol dros ben.  Mae rheilffordd yn rhedeg trwyddo fo, a mae “Millenium walkway” wedi ei adeiladu fel y gwelir yn y llun:


mae hi’n drawiadol a wedi enill sawl gwobr.  Mae sawl llwybr yn mynd trwy’r ceunant a be sydd yn ardderchog ydy gweld faint mae bywyd gwyllt wedi dod yn ol i’r ceunant, ar ol yr holl diwydiant sydd wedi bod yma.  Gwelais drochwr [ches i ddim llun da fel gwelir] a glas y dorlan, a mae dwrgwn yma hefyd – ond yn dipyn anoddach i’w gweld. 


 

Braf hefyd ydy gweld dref bach sydd i’w weld yn llwyddo.  Yn syddogol mae New Mills tŷ allan I’r Peak District, ond mae’n hawdd iawn cyrraedd llefydd fel Hayfield, o ble mae’n bosib cerdded i'r rhosdiroedd ac i fynny Kinder Scout: mae tren yn rhedeg i Hayfield o New Mills a mae bws, ond hefyd mae’n bosib cerdded yna ar hyd hen reilffordd.  


 A gwych ydy gweld bod pŵer trydan dŵr yn cael ei gynhyrchu yma: mae o’n eitha fach, ac yn perthyn i’r cymuned. 

Dyma'r wefan.  Ac yn gwneud i fi feddwl.....tybed faint mwy o brosiectau tebyg sy’n bosib?  Neu defnyddio melinoedd fel yn y dyddiau cynt? Mae digon o dwr i’w gael ym Mhrydain – ac unwaith roedd melinoedd ym mhobman.  

Monday, 4 September 2017

Dechrau da i mis Medi

Cawsom ddechrau da i’r mis.  Dwi wedi bod yn casglu mwyarduon, sydd yn ardderchog eleni, 

ac yn mwynhau tynnu llyniau ben bore i lawr ar y comin.  Dyma llun tynnais bore Gwener, gyda’r tarth ar y comin, a’r haul yn dechrau dod 


- a dyma llun pum munud yn hwyrach gyda’r haul yn dechrau codi go iawn.  Gwych.

Yn ôl yn yr ardd, mi wnes i dipyn o dacluso p’nawn ’ma. Mae rhai rhannau o’r ardd yn eitha flêr, 



ac yn aml, dydy tacluso ddim yn flaenoriaeth, yn enwedig yr adeg yma o’r blwyddyn pan mae ’na gymaint o waith yn yr ardd llysiau, yn casglu ffrwythau a’r courgettes di-ri, a’r ffa....a hefyd casglu be sydd yn tyfu yn y tŷ gydr. [Mi wnes pesto wythnos diwethaf a dros y penwythnos, sydd yn mynd i’r rhewgell].  Ond heddiw penderfynnais bod rhaid gwneud dipyn o dacluso.  Ond mae’n bwysig cael cydbwysedd.  Yn aml, pan dwi’n symud ryw botyn sydd wedi cael ei adael braidd yn flêr, dwi’n darganfod llyffant yn llechu - ac yn bendant dwi eisio sicrhau bod yr ardd yn lle dda i fywyd gwyllt.  Dyma pwy oedd  ol i un botyn:


Wrth weld faint o lyffantod sydd o gwmpas dwi’n meddwl fy mod i wedi llwyddo o ran llyffantod, beth bynnag.  Ond dwi’n meddwl bydd rhaid i fi symud mwy o’r forget-me-nots yma sydd yn tyfu ym mhob man. 


 [Dwi ddim yn siwr beth ydy’r enw gorau Cymraeg? Mae’r geiriadur yn awgrymu "glas y gors" neu "n'ad fi'n angof"] a wedyn bydd yn haws gweld y cyclamen hawdd.  Mae’r eirin yn gwneud yn dda eleni, yn ogystal a’r afalau, er bod rhai ohonynt wedi pydru ar y goeden.  Ych a fi!
 


Serch hynny, mae ’na ddigonedd i fwyta, a cryn llwyddiant gyda’r aubergines hefyd.

Tuesday, 22 August 2017

Cynnyrch y tymor


Mae mis Awst wedi bod yn eitha llwyddianus yn yr ardd.  Ar ol tywydd sych yn gynharach yn y flwyddyn [a gorfod dyfrio, a dyfrio, a dyfrio...] daeth digon o law, a mae’r llysiau a’r ffrwythau yn ffynnu.

Dwi erioed yn cofio cael gymaint o ffa Ffrengig [dwarf French beans].  Mae nhw’n dod a dod a dod....  Dan  ni wedi bod yn bwyta ffa ym mhob pryd o fwyd am eisoes; dwi wedi rhewi llwyth ohonyn nhw a mae na mwy i mynd i’r rhewgell.  


A fel y gwelir, mae digon o eirin, hefyd.  Y rhain ydy'r diwethaf i ddod, ond maent yn gynnar eleni: eirin Fictoria ydyn nhw, a mae nhw'n ardderchog.  Mae digon o eirin Czar, ac eirin 'Jubilee' yn y rhewgell yn barod.

Mae llwyth o afalau gynnar Discovery - sydd ddim yn cadw, a llwyth o ciwcymbers - a neithiwr, wedi methu bwyta ein ffordd trwy’r cnwd i gyd, mi es i lawr y stryd yn gweld os oedd y cymdogion isio llysiau.  Mae’n gas gen i geastraffu bwyd.

Ac yn sicr mae’r hydref yn dod.  Dwi wedi gweld llwyth o fadarch wahanol.  Dwi bron yn sicr mai Madarch Ceffylau [??ydy hwn yn iawn, tybed? horse mushrooms yn Saesneg] ydy’r rhain





 - ond dwi ddim wedi bod digon dewr i’w fwyta nhw.  Eto!  Ond mae 'na digonnedd o fadarch wahanol o gwmpas, fel y rhain hefyd - yn dod trwy'r concrit.


Wednesday, 9 August 2017

Yr Eisteddfod: rhan 1?

Newydd dod yn ol o’r eisteddfod - ond medru mynd am ychydig o ddyddiau - ac efallai ei bod yn brofiad wahanol i rywun sydd yn byw yn Lloegr [a wedi byw yma am 45 mlynedd!]  Beth bynnag, dyma rhai o’r pethau da - a dim mor dda - i fi:

Pethau Da
1 Gymaint o ddigwyddiadau yn y Gymraeg.  A bydd rhai yn cael eu dilyn rŵan dwi gartref.  Er engraifft, awdur y dydd [dydd Sul] oedd Mair Wynn Hughes.  Sut oeddwn i ddim wedi clywed amdani hi o’r blaen, dwi ddim yn gwybod - ond cael gwybodaeth gan Bethan Gwanas yn fama.  
A mynd i’r sesiwn yn y babell llên, a hefyd i glywed cyfweliad gyda Bethan Gwanas. 

Felly mi fyddaf yn bendant yn chwilio am rhai o’r llyfrau - a ia, dwi’n gwybod mai ar gyfer plant mae nhw, ond dim ots, mae rhai llyfrau plant yn ardderchog.
llun

Hefyd clywed Gwyneth Glyn yn canu gyda Twm Morris - albwm newydd yn dod allan gan y ddau.  



Pethau a oedd ddim mor dda
1  Gymaint o law ar ddydd Sul - ac yn ofni na fasen yn medru cael bws adref i Gaergybi lle roedden yn aros - felly penerfynnu beido mynd i glwyed Bon Delyn gyda’r nos......

Wednesday, 19 July 2017

Darllen Lliwiau'r Eira





Mae Lyn Ebenezer yn llawn moliant yn ei adolygiad o “Lliwiau’r Eira” gan Alun Jones: gwelir http://www.gwales.com/goto/biblio/en/9781848515512/?session_timeout=1

Dwi newydd orffen darllen y llyfr am yr ail-waith.  Felly mae rhaid fy mod i wedi ei mwynhau o ddifri a meddwl ei fod yn werth ail-ddarllen.  A mae hynny sicr yn wir, er fy mod ddim cweit yn siwr beth yn union sydd mor hudolus am y llyfr yma.  Y tro yma dan ni’n darllen y llyfr yn y grwp darllen yn Llundain – a bydd o’n ddiddorol gweld be mae eraill yn gwneud ohono fo.  Dydy o ddim I ddant bawb swn i’n meddwl.  Ond bydd rhaid aros tan ddiwedd Fedi i weld - dyna pryd dan ni’n trafod y llyfr.

Dydy o ddim wedi dod yn lyfr glasurol, am wn i.  A falle ei fod o yn rhy hir i rai ddarllenwyr.  Mae yma anturiaethau a chyffro, ond yn y bôn, dim dyma ydy brif gymeriad y llyfr.  I fi, mae o’n lyfr am natur ddynoliaeth, am gyfeillgarwch – yn ogystal a thrais a chreulondeb - a be sydd yn digwydd yn y pen draw pan mae pobl yn cael eu drin yn wael ac o dan ormes.  Mae o’n trafod byw mewn gymuned, a hefyd mae’r cymeriadau yn treulio llawer o amser yn teithio ar droed.  Does dim ffordd arall o deithio: dydy ceffylau ddim yn cael eu ddefnyddio – a does dim technoleg yn y byd yma chwaith.
Mae’r iaith yn ardderchog ond yn anodd mewn llefydd i rywyn ail iaith Gymraeg [ fel fi].  Does dim cyfaddawd yn fama gan Alun Jones.  

Yn y byd yn y nofel yma, mae annifeiliad gwyllt yn chwarae rhan fawr, yn enwedig yr eryr a’r blaidd.  A natur ei hyn; y tywydd, y mynyddoedd a’r creigiau a’r llynnoedd.  Yn y diwedd, y tro yma, r’on i’n meddwl bod y llyfr braidd yn hir: doedd dim angen gymaint.  Ond falle y peth mwyaf pwysig i fi ydy ayrgylch y llyfr.  Dyma be mae Lyn Ebenezer yn dweud, a dwi’n cytuno’r llwyr: 
Yn y nofel hon mae yna gynhwysin prin arall.  Yn Saesneg fe’i gelwir yn “mood”.  Y gair Cymraeg annigonol yw ‘awyrgylch’.  Mae’n gynhwysyn anodd iawn i’w ganfod, heb son am ei ddefnyddio.  Dyma’r cynhwysyn s’yn cyfranu at lwyddiant y cyfresi Scandinafaidd ar BBC4 fel The Bridge, The Killing, Wallander a Bergen [a tasai Ebenezer wedi sgwennu hwn yn ddiweddar efallai fase wedi ychwanegu Y Gwyll].  Ac mae Alun Jones yn sicr wedi ei ganfod yn LLiwiau’r Eira.