Ailddysgu

Sunday, 12 November 2017

Ymwelwyr newydd dieisiau: allium leaf miner.


Mae’r penglin yn gwella’n raddol ac ar ol yr ymweliad i’r “physio” [dros wythnos yn ol rŵan], r’oedd rhaid i fi fynd i’r ardd i wneud jyst dipyn dipyn bach.  Soniais am gynhaeafu’r tatws.  Hwre!  A wedyn codi dipyn o’r cennin…..

Ond, wrth paratoi’r cennin i wneud cawl dydd Sadwrn, darganfais creaduriaid bach yn y cenin – a r’oedd cyflwr y cennin ddim more dda a ddylsen nhw fod chwaith: roedd rhaid rhoi cryn dipyn o rai blanhigion yn y compost. 
Mae ‘na llun yn fama o be welais i yn y cennin:



Creadur bach, epil yr “allium leaf miner”.  R’oedd rhaid gwglo fo: d’o’n i rioed wedi clywed am y pry’ma.  Mewn ffordd, debyg I’r “carrot fly” sydd hefyd yn hedfan ac yn dodwy mewn planhigion.   

Ond mae’r un yma yn ymosod ar cenin, garlleg, sialots, nionod a.y.y.b.  Yn ol y gwybodaeth, nae’n anodd iawn trin, heblaw eich bod chi yn gwarchod y cenin dan rhwyd neu fleece – ond dydy hynny ddim yn gweithio’n dda I genin.
Yn 2OO2 cyrrhaeddodd y pryf .  Cyn hynny, doedd o ddim yn y wlad.  Dwi’n meddwl byddaf yn dechrau’r cenin yn y tŷ gwydr, yn plannu nhw allan ar ol i’r genhedlaeth gyntaf orffen a gobeithio bod y planhigion wedi aeddfedu digon cyn yr ail genhedlaeth o’r pryfed ofnadwy yma.  Ond bydd o ddim yn hawdd cadw cenin trwy’r gaeaf felly.

Ond i orffen gyda rywbeth mwy hapus: mae’r adnyweddiad o’r tŷ gwydr wedi cwblhau.  Mae dipyn bach mwy o waith ar ol i’w wneud blwyddyn nesa, ar ol i’r tywydd cnesu rywfaint.  Ond mae o’n edrych mor dda.  A dwi’n brysur clirio a tacluso ty mewn – a digon o waith i’w wneud!  Dyma llun o'r to cyn y gwaith:


 A dyma'r to ar ol y gwaith:


Ac yn ogystal a'r to newydd, mae'r problemau gyda'r pren yn pydru ty fewn wedi datrus hefyd:

Dyma sut oedd rhan o'r ty gwydr cyn y gwaith: falch iawn bod y gwaith wedi cael ei wneud!  



Does dim llun o fama ar ol y gwaith ar y funud ond dyma'r ty gwydr  o'r ty allann rwan: edrych yn dda!

Saturday, 4 November 2017

Tatws a chenin


Gyda glaw ar y ffordd heddiw - a mi ddaeth, hefyd - amser i drio gynhaeafu’r tatws.  Dwi’m dweud trio oherwydd bod y coes ddim wedi gwella eto, ond do, mi wnes i lwyddo i wneud chwarter awr fach o godi tatws.  Hwre!  A dyma nhw. Tatws "Jersey", ond dim yn datws newydd bellach ond yn datws eitha fawr.




“On a roll” fel fase’r Saeson yn dweud, mi es  ymlaen i godi ychydig o genhinen. Mae rhai wedi dioddef o’r tywydd sych yn gynharach yn y flwyddyn ond erill yn dda.




Felly cawl cennin amdani heddiw: “comfort food” - be ydy’r Cymraeg am hyn - ar gyfer tywydd glawiog diflas.  OND, bydd dim rhaid dyfrio’r pwll, gobeithio.

Wednesday, 1 November 2017

Dechrau mis Tachwedd

A dyma ddechrau fis Tachwedd! Dwi ddim yn medru cerdded yn bell o gwbl ers syrthio, na arddio.....felly pwyll bia hi, a bod yn amyneddgar.  [A dwi ddim yn dda am hynny ond yn trio gwella]!  Dwi wedi bod yn darllen dau lyfr newydd Cymraeg, sef Gwales gan Catrif Dafydd a Golwg Newydd ar yr hen Ogledd gan Glen George.


’Roedd yr adolygiad o Gwales a chlywais ar rhaglen Dewi Llwyd yn dda, ond adolygiad arall a ddarllenais ar ol dechrau darllen y llyfr mwy gymysg.  Hyd at hyn, dwi ond wedi cyraedd tudalen 36, a dydy’r llyfr ddim wedi ’gafael’ eto, a’r iaith i fi [iaith anffurddiol Caerdydd? yn anodd];  felly mwy yn y fan [a da hefyd oedd darganfod blog Bethany May!; ewch i edrych].

Mae’r ail lyfr yn wahanol iawn.  Llyfr ffeithiol am hanes yr hen ogledd - o’r cyfnod Mesolithig i Oes y Llychlynwyr.  Darllenais llyfr Neil Oliver, A History of Ancient Britain, yn ol yn y gaeaf, a mwynhais yn arw, felly roeddwn yn hapus i ddarllen mwy - yn enwedig gyda chysylltiad Cymreig.  Mae’n dda gweld llyfr fel ’ma yn y Gymraeg [ac wrth gwrs y rheswm am hynny ydy bod yr ardal yn rhan o’r hen Gymry, unwaith]. Mae’r iaith yn fama yn eitha ffurfiol, gyda geiriau  a geirfa enwedig mewn llefydd; felly dipyn o her, ond diddorol hyd at hyn [wedi cyraedd tudalen 52!]


Monday, 23 October 2017

Paratoi am y gwanwyn

Rhyfedd sut mae pethau yn newid.  Dydd Gwener es am daith cerdded hyfryd o’r tŷ gyda fy ffrind, i fynny at goedwig bach, hynafol, Little Linford Wood, ac i lawr wedyn heibio’r warchodfa agosach  ac ar ol cinio yn y tafarn, cerdded yn ol ar hyd yr hen reilffordd.  Hyfryd. Dyma llun o rhan o'r goedwig yn ol yn yr haf.


Ond bore Sadwrn, ar fyn nhaith cerdded boreuol at y comin, roedd Teo [y ci]  yn chwarae gyda ci arall, a chyn i fi wybod, ges i fy nharo a syrthiais i’r ddaear galed gyda chlec.  Dim byd wedi torri, ond mae’r clec ar fy mhenglin wedi achosi dipyn o niwed  - “Soft tissue damage” -  a dwi ddim yn medru cerdded ar hyn o bryd.  Felly, dwi’n bod yn hogan dda ac yn gorffwys fy nghoes ac yn rhoi rhew arno i helpy’r chwyddo a.y.y.b.

Dwi ddim wedi arfer gorwedd i lawr fel hyn.  Dwi’n medru dod i fynny’r grisiau ar fy nhîn – a mynd i lawr eto, ond mae o’n cymryd cryn dipyn o amser.  Felly bore ‘ma dwi yn y gwely – a wedi dechrau archeb bylbiau a hadau ar gyfer yr ardd.  Peth peryglus ydy hyn: rhyngrwyd, gliniadur a cherdyn debyd.  [debit?? Yn ol y geiriadur].

Darllenais erthygl Alice Fowler yn rhybuddio ni bod bylbiau arferol yn llawr o gemegau  sydd yn achosi niwed i’r creaduriad bach yn y pridd.  Fel arfer dwi’n prynu bylbiau o’r canolfan garddio, [er fy mod yn prynu hadau fel arfer o Garden Organic] ond dwi newydd prynu ychydig o fylbiau organic eleni.  Felly dw’n edrych ymlaen at cael ychydig o fylbiau a cael edrych ymlaen at y Gwanwyn, yn ogystal a’r sialóts a’r hadau ffa llyden.

Dyma rhai o be dwi wedi prynu....[lluniau o sut wnaethon nhw eleni...]




A rŵan dwi am archeb llyfr Gymraeg neu ddau….

Monday, 16 October 2017

Yr ardd a llysiau'r hydref

Mae’r hydref wedi bod yn wych eleni, a dan ni wedi bod yn mwynhau’r llysiau o’r ardd am fisoedd.  Mae’r betys wedi bod yn dda, a rŵan dan ni’n dechrau bwyta’r llwyth o gennin sydd yn yr ardd.  




Felly, yn hytrach na cawl tomato [er bod tomatos ni wedi gorffen, mae tomatos lleol ar gael] cawl cenin sydd ar y fwydlen. Ond wedi dweud hynny, gwnes cawl tomato hyfryd dydd gwener gyda cynhwysion lleol i gyd - shalots a tatws o'r ardd, [gwelir isod] a mae o mor dda i gael bwyd sydd wedi dod o’r ardd, neu gardd rhywun arall reit agos.



Mae digon o waith tacluso a chwynio i wneud yn yr ardd.  Ond y gwaith sydd yn cymryd sylw ar y funud ydy’r adnewyddiad y ty gwydr.  Mwy am hynny yn y fan, ond un llun bach....mae rhan o'r to newydd [ar y chwith] yn ei le.



Ond dwi'n methu lawrlwythio lluniau diweddar o’r camera.  Mae’r teclyn bach sydd yn dal y cerdyn SD ac yn rhoi o i fewn i’r cyfrifiadur yn gwrthod gweithio.  Mor rhwystredig!  Bydd rhaid mynd i'r siop "afal" yng nghanol Milotn Keynes.  Dim rhywbeth i edrych ymlaen ato.

Sunday, 1 October 2017

Teithio trwy llyfrau

Dwi ddim yn medru dychmygu bywyd heb lyfrau.  Dwi’n ddarllenwraig frwd, yn Saesneg a Chymraeg [dwi ddim yn medru darllen mewn unryw iaith arall, er fy mod wedi llwyddo i ddarllen llyfrau bach yn Ffrangeg, fel Y Petit Prince, amser maith yn ol].



Beth bynnag, yn ddiweddar, dwi wedi bod yn darllen dau lyfr am teithio - y fath o daith lle dach chi’n dod i wybod rywbeth am gymeriad y lle, a’r pobol, a’u gwleidyddiaeth.  Y gyntaf oedd hen lyfr glasurol John Steinbeck, “Travels with Charlie”.  Dyma un adolygiad o 1962, pryd chyhoeddwyd y llyfr.  Mae’r llyfr yn disgrifio taith Steinbeck ar draws America gyda Charlie y ci, a mae’n rhoi portread o’r gwahanol llefydd yn America, a’r gwahanol cymeriadau - a diddorol ydy gweld pa fath o wlad oedd hi pryd hynny a sut r’oedd Steinbeck yn sylwi, ac yn nodi problemau amgylcheddol hyd yn oed yn y chwechdegau, a';r ffordd 'Americanaidd' o fyw.  R’on i bron wedi anghofio bod Steinbeck mor dda - a dan ni’n cael ryw gipolwg o’r dyn ei hun, ty ol i’r llyfrau.  Mae o’n llyfr ardderchog, beth bynnag.

A llyfr arall am taith tra gwahanol ydy South of the Limpopo gan Dervla Murphy lle mae hi’n sgwennu am beicio trwy De Affrica. Mae hi wedi sgwennu llawer o lyfrau lle roedd hi ar ei beic, ac yn y llyfr yma, mae hi’n cyfarfod pobol gwanahol yn y nawdegau cynnar, cyn i Mandela gael ei etholi, a dan ni’n dysgu am yr ardaloedd  a’r pobol tra gwahanol.  Mae teithio ar beic yn ffordd o weld y tirlun, a chyfarfod pobol mewn ffordd eitha agos.  Er ei fod yn llyfr trwchus, mae o’n denu chi i fewn i’r byd yma: mae hi’n awdures fel neb arall.  Mae’r arddull mor wahanol i Steinbeck: dydy hi ddim yn nofelwraig, ond mae’r gwybodaeth a’r ymchwil sydd yn mynd i fewn i’r llyfr yn gwneud o’n llyfr dwi’n ffeindio’n anodd i roi i lawr.

Beth am fath lyfrau yn y Gymraeg?  Dwi wedi darllen llyfr Bethan Gwanas am Gbara [ a'r llyfr yn ol i Gbara] a wedi mwynhau y dda yn arw.  Oes lawer o lyfrau eraill tybed?

Thursday, 21 September 2017

New Mills

Dan ni ar ein gwyliau yma yn New Mills yn y “Peak District” ar hyn o bryd.  Dwi erioed wedi bod i’r dref yma o’r blaen: tre bach wedi datblygu gyda'r diwydiant  melinau cotwm.  Mae ceunant yn rhedeg dan y dre, a dyma lle adeiladwyd y ran fwyaf o’r felinoedd. 


Mae’r ceunant yn ddiddorol dros ben.  Mae rheilffordd yn rhedeg trwyddo fo, a mae “Millenium walkway” wedi ei adeiladu fel y gwelir yn y llun:


mae hi’n drawiadol a wedi enill sawl gwobr.  Mae sawl llwybr yn mynd trwy’r ceunant a be sydd yn ardderchog ydy gweld faint mae bywyd gwyllt wedi dod yn ol i’r ceunant, ar ol yr holl diwydiant sydd wedi bod yma.  Gwelais drochwr [ches i ddim llun da fel gwelir] a glas y dorlan, a mae dwrgwn yma hefyd – ond yn dipyn anoddach i’w gweld. 


 

Braf hefyd ydy gweld dref bach sydd i’w weld yn llwyddo.  Yn syddogol mae New Mills tŷ allan I’r Peak District, ond mae’n hawdd iawn cyrraedd llefydd fel Hayfield, o ble mae’n bosib cerdded i'r rhosdiroedd ac i fynny Kinder Scout: mae tren yn rhedeg i Hayfield o New Mills a mae bws, ond hefyd mae’n bosib cerdded yna ar hyd hen reilffordd.  


 A gwych ydy gweld bod pŵer trydan dŵr yn cael ei gynhyrchu yma: mae o’n eitha fach, ac yn perthyn i’r cymuned. 

Dyma'r wefan.  Ac yn gwneud i fi feddwl.....tybed faint mwy o brosiectau tebyg sy’n bosib?  Neu defnyddio melinoedd fel yn y dyddiau cynt? Mae digon o dwr i’w gael ym Mhrydain – ac unwaith roedd melinoedd ym mhobman.