Ailddysgu

Wednesday, 17 August 2016

Sych a phoeth


Ar ol bod ar ein gwyliau wythnos diwethaf, dan ni wedi dod yn ôl i sychder yn yr ardd, a’r haul yn tywynnu.  A gan bod ffrind wedi bod yn dyfrio yn y tŷ gwydr - llwyth o giwcymber.

Mae ’na ddeuddeg yn y fasged, ar ei ffordd i’r siop lysiau, lle maent yn cael ei ffeirio am llysiau nad oes gennym yn yr ardd - neu ffrwythau fel bananas.

Mae’r eirin ar y coeden Czar yn barod hefyd.  Mae’r rhain i fod yn eirin ar gyfer coginio, ond maent yn ddigon felys.

Y gwaith fwyaf gyda’r tywydd sych, poeth ydy dyfrio.  Mae rhaid rhoi dipyn o ddwr bob dydd yn y pwll bach yn yr ardd, ac er nad ydym yn dyfrio’r lawnt na’r blodau yn aml, mae rhaid dyfrio’r planhigion mewn potiau, a’r ffa Ffrengig a’r cenin - a Paul os wyt ti’n darllen mae’n ddrwg gen i os ydy o’r dal i fwrw ym Mlaenau Ffestiniog.....

Aethom i Alnmouth yn Northumberland a roedd yn hyfryd.  Braf cael bod mewn lle lle mae nifer o adar wahanol i'w gweld, fel y gylfinir, sydd yn brin iawn yn fama.  A braf clywed son y gylfinir - yn fy atgoffa i o Gymru...


Monday, 1 August 2016

Y barcutiaid lleol


O’r diwedd, dwi’n cyfranu at y flog yma.  Heb gwneud am dipyn.  Ac unwaith eto mae’r tecnoleg yn fy erbyn i.  Unwaith, roedd y lluniau ar yr iphone yn cael eu rhoi i’r cyfrifiadur unwaith wedi i’r ddau cael cysylltiad, ond rŵan dydy o ddim yn digwydd fel yna bob tro.  Ac yn sicr dim  heddiw, am ryw reswm.

Beth bynnag.  Dwi ddim yn yr Eisteddfod a dim yn medru mynd eleni.  Blwyddyn nesaf, gobeithio.  Dwi wedi bod yn gwylio’r barcutiaid lleol yn ddiweddar.   Mae un neu ddau i’w gweld o gwmpas y dref yma, a weithiau yn hedfan uwchben y comin,  lle byddaf yn mynd a’r ci am dro.

Wythnos yn ôl, cafodd y gwair ei dorri. 
 

Mae’r gwair yn cael ei adael i dyfu drwy’r rhan fwyaf o’r haf, a mae hynny’n beth dda - yn denu adar i hela a nythu, a ieir bach yr haf (ond dim llwyddiant gyda tynnu llynau o’r rheina).  


A tuag at ddiwedd mis Gorffenaf, mae’r gwair yn cael ei dorri.  Ac ar ol hynny, roedd y barcutiaid ym mhobman - wel dyna sut oedd o’n teimlo.  Pump ohonyn nhw.  Yn amlwg roedd o’n llawer haws cael gafael ar y llygod bengron.

Mae’n rhyfedd meddwl bod y barcud mor brin ddeugain mlynedd yn ôl, ac yn sicr yn aderyn Cymreig.  Ond ryw bum mlynedd yn ôl (os dwi’n cofio’n iawn) roedden yn gweld y barcutiaid gyntaf yn yr ardal yma.  Roeddent wedi eu sefydlu o gwmpas y Chilterns - dim mor bell i ffwrdd, a hefyd roedd rhai ryw bump ar hugain milltir i’r gogledd, a roedden ni’n dechrau gweld ambell i un yn fama.  Erbyn heddiw, dan ni’n gweld un neu dda yn eithaf aml.  Ond dwi erioed wedi gweld pump gyda’i gilydd o’r blaen.  A mae nhw’n adar hardd iawn.

Ond dwi ddim wedi cael llun da eto - a gyda’r gwair wedi ei gasglu rŵan, does dim gymaint o farcutiaid o gwmpas.  Duma beth sydd gen i.


Felly, bydd angen amynedd, amser a’r golau iawn!

Tuesday, 12 July 2016

Gŵyl Arall 2016

Ddoe, ddes yn ôl o Gaernarfon ar ôl treulio’r penwythnos yn ymuno a Gŵyl Arall eleni.  Cyfle i fyw bywyd Cymraeg trwy’r penwythnos ac i ddysgu a dal i fynny gyda llyfrau, cerddoriaeth, hanes, ffrindiau - a llawer mwy!

Eleni, yn anffodus, doeddwn i ddim yn medru cyrraedd mewn amser i ymuno a sessiwn ar y nos Wener yn dathlu nofel newydd Ifor ap Glyn, Tra Bod Dau  - ond, dwi wedi prynu’r nofel, ac yn brysur yn ei ddarllen.  

Felly beth oedd yr uchafbwyntiau?

Yn bendant mwynhais y sesiwn gyntaf ar fore Sadwrn: darllediad Galwad Cynnar yn dod o Balas Print.  Ond roedd rhaid codi yn gynnar i fod yna erbyn 6.30 (cliw yn y teitl ond dydy?).  Aelodau y tîm:: Elinor Gwynn, Duncan Brown, Twm Elias a Math Williams - gyda Gerallt Pennant.  Os dach chi wedi darllen fy mlog o’r blaen, falle byddach yn gwybod gymaint dwi’n mwynhau’r rhaglen a doedd y rhaglen yma ddim yn siomi chwaith, gyda ffocws ar lyfrau, a chyfle i siarad i rhai o’r tîm ar y diwedd.  



Roedd y llyfrau a oedd yn cael eu ddatrys yn cynnwys “Cuckoo: cheating by nature“: llyfr sydd wedi bod ar fy rhestr am ddipyn, ond dwi ddim ei ddarllen. Eto.  A mi roedd Mari Gwilym (yn y gynulleudfa) yn sôn am llyfr Natur Paul a Nesta (o’i phlentyndod - ond swn i ddim yn meddwl ei fod ar gael rŵan) a hefyd cyfres ’Am Dro“ Angharad Tomos. Ac ar ôl paned, a croissant (neu ddau) yn ol i’r Gwesty am frecwast.

Mwynhais ’Peri Picsells’ gyda Gerallt Pennant yn hwyrach yn y bore hefyd -  ac yn addo i fi fy hyn faswn yn codi’n gynt yn y bore i fynd allan gyda’r camera. 
R’on wedi gweld rhywbeth am nofel gyntaf Alys Coran, ond doeddwn yn gwybod fawr amdani.  Yng Ngerddi’r Empriwm (! gerddi Palas Print) , r’oedd Alys a Siân Northey yn siarad am y nofel ac am gyfiethiad, gan Siân, i’r Gymraeg. 

’Roedd yn amlwg bod y ddwy yn dallt ei gilydd, a roedd y sgwrs wir yn ddiddorol ac yn codi a thrafod pynciau digon cymleth fel sut mae hunaniaeth a llais yr awdur yn newid gyda iaith gwahanol a sut mae rhai pethau yn haws yn y Gymraeg - neu’r Saesneg.  Prynais yr addasiad Cymraeg - ond dwi eisio darllen y fersiwn gwreiddiol hefyd - mae’r llyfr wedi cael dipyn o ganmoliaeth. 
Erbyn y ’pnwawn roedd y bore gynnar wedi cael ei effaith, a r’on isio cysgu.

Ar fore Sul, clywais rhai o’r drafodaeth am gylchgrawn llyfran newydd Cymru ’O’r Pedwar Gwynt’ sydd yn edrych yn wych, ond wedi trefnu i gyfarfod hen ffrind ysgol, roedd rhaid colli hanner.  Ond da iawn cael cyfle i ddal i fynny a sgwrsio am dyddiau ysgol, hen ffrindiau ac y.y.b.  Ac yn ffodus, erbyn amser cinio, doedd y twydd ddim rhy ddrwg: dipyn yn wyntog, ac yn bygwth glaw, ond beth bynnag i ffwrdd a ni - criw bach, ar Fordaith J Glynne Davies ar ngwch Brenhines y Môr, gyda Gwyneth Glyn, Gwilym Bowen Rhys Gwenan Gibbard.    Mae’r digwyddiad yma wedi dod yn boblogaidd, a dwi’n gweld pam.  A mi wnaeth y tywydd bihafio: dyma llun o'r Anglesey a rhan o'r castle ar y ffordd yn ol i'r cei llechi.



A cau’r penwythnos gyda Steve Eaves. Gadawais dipyn bach cyn y diwedd, wedi blino’n llwyr, ond fel arfer wedi cael amswer gwych a gyda ychydig o lyfrau i fynd adref gyda fi.

Saturday, 2 July 2016

Rhyd y Gro gan Sian Northey



Mi orffenais darllen Rhyd y Gro, wythnos diwethaf.  Dach chi'n gwybod sut mae hi, pan dach chi wir eisio mynd ymlaen i weld beth sy'n digwydd ac eto dim eisio gorffen y llyfr, oherwydd eich bod yn mwnhau gymaint?  Wel profiad fel yna.  Ac eto, yn anodd esbonio beth yn union sydd mor swynol yn y llyfr yma.

Ar y cefn, mae o'n dweud: "Dyma hanes Efa a Steffan, merch a thad - dieithriaid, i bob pwrpas - sy'n dod i adnabod ei gilydd yn ystod cyfnod dwys ym mywydau'r dda."
Mae'r perthynas rhwng Efa a Steffan, sy'n datblygu, yn diddorol ac yn taro deuddeg am wn i.  Anodd dychmygu sut fase rhwyun yn teimlo wrth cyfarfod tad ar ol blynyddoedd.  Ond roeddwn i'n cael fy nhynnu i fewn i'r stori, ac i'r cymeriadau.  Dan ni wedi dewis darllen y nofel hon ar gyfer ein clwb drallen Llundain, ac yn sicr, fe fyddaf isio ail-ddarllen hi cyn y cyfarfod ym mis Medi.

Mi faswn yn meddwl bod llefydd (tai efallai?) yn bwysig i'r awdures, oherwydd  "Yn y ty hwn" ydy enw ei nofel gyntaf.  Mae 'na ychydig o flynyddoedd wedi mynd heibio ers i'r llyfr yna gael ei gyhoeddi.  Mwynhais hwnnw yn arw hefyd, a dwi'n edrych ymlaen rwan i dynnu'r llyfr o'r silff a'i ailddarllen.  Gobeithio bydd y nofel nesaf ddim yn cymryd cweit mor hir.......

Rhys y Gro gan Sian Northey



Mi orffenais darllen Rhyd y Gro, wythnos diwethaf.  Dach chi'n gwybod sut mae hi, pan dach chi wir eisio mynd ymlaen i weld beth sy'n digwydd ac eto dim eisio gorffen y llyfr, oherwydd eich bod yn mwnhau gymaint?  Wel profiad fel yna.  Ac eto, yn anodd esbonio beth yn union sydd mor swynol yn y llyfr yma.

Ar y cefn, mae o'n dweud: "Dyma hanes Efa a Steffan, merch a thad - dieithriaid, i bob pwrpas - sy'n dod i adnabod ei gilydd yn ystod cyfnod dwys ym mywydau'r dda."
Mae'r perthynas rhwng Efa a Steffan, sy'n datblygu, yn diddorol ac yn taro deuddeg am wn i.  Anodd dychmygu sut fase rhwyun yn teimlo wrth cyfarfod tad ar ol blynyddoedd.  Ond roeddwn i'n cael fy nhynnu i fewn i'r stori, ac i'r cymeriadau.  Dan ni wedi dewis darllen y nofel hon ar gyfer ein clwb drallen Llundain, ac yn sicr, fe fyddaf isio ail-ddarllen hi cyn y cyfarfod ym mis Medi.

Mi faswn yn meddwl bod llefydd (tai efallai?) yn bwysig i'r awdures, oherwydd  "Yn y ty hwn" ydy enw ei nofel gyntaf.  Mae 'na ychydig o flynyddoedd wedi mynd heibio ers i'r llyfr yna gael ei gyhoeddi.  Mwynhais hwnnw yn arw hefyd, a dwi'n edrych ymlaen rwan i dynnu'r llyfr o'r silff a'i ailddarllen.  Gobeithio bydd y nofel nesaf ddim yn cymryd cweit mor hir.......

Monday, 13 June 2016

Mehefin yn yr ardd ac ar y comin

Rhywsut, rhwng gwaith (yn enwedig gwaith marcio), hyfforddi’r ci, cerdded gyda’r ci, garddio a bywyd bob dydd dwi ddim wedi llwyddo i gyfrannu at y flog yma am dipyn.  Yn yr ardd, mae’r tywydd, a’r bywyd gwyllt wedi bod yn heriol, yn sicr.  Ar ôl wythnos oer, diflas, tywydd poeth sych a wedyn storm fawr, a wedyn tywydd sych a poeth eto.  A fel arfer yr amser yma o’r flwyddyn, rhedeg o gwmpas yn trio symud yr holl blanhigion o’r tŷ gwydr i fewn i’r ardd, gyda dipyn o lwydddiant a dipyn o fethiant.  Yn fama, mae’r gwlithod a’r malwod yn cael tymor arbenning o dda.  Dyma’r courgettes ar ôl un noson yn yr ardd:



Defnyddiais “SlugGone“ sydd wedi eu gnweud o wlan defaid ac yn arbenning o ddrud - ond mi wnaeth o weithio llynedd.  (Gyda llaw, mae cyfle arbennig i ffermwyr gyda defaid i wneud rhywbeth debyg ond yn costio pris mwy derbyniadwy - os nad ydy ’patent’ wedi gwneud hynny’n amhosib).  Ond eleni - yn amlwg, wnaeth o ddim gweithio.  A falle bod y ffaith bod y gwely ar gyfer y courgettes yn agos i rhan o’r ardd sydd wedi mynd braidd yn wyllt gyda llawer o chwyn - lle ddefrydol i falwod a wlithod cuddio - ddim yn helpu.  Yn y tŷ gwydr o’r diwedd mae’r tomatos a’r aubergines a’r pupurau a basil i gyd yn y pridd, er bod yr aubergines a’r pupurau ddim yn edrych rhy dda. Dyma sut oedd rhan o'r tŷ gwydr yn edrych ychydig yn ol a'r planhigion i gyd yn aros i fynd i'w llefydd....



Mae’r dahlias wedi mynd i mewn hefyd, a hyd at hyn dim wedi cael eu bwyta i gyd, ond dwi wedi colli rhai o’r cosmos, yn bendant.  Dim byd i’w gwneud ond rhoi hadau i fewn unwaith eto, neu prynu planhigion o’r ganolfan garddio.

Yn ddiweddar dwi wedi bod allan bron bob dydd yn y bore gyda’r ci, yn aml yn fuan ar y comin, a mae o wedi bod yn hyfryd.  Dwi’n gweld (neu clywed) pedwar neu pump fath o aderyn yn gyson: yr ehedydd, y llwydfron, bras y cyrs, corhedydd y waun a weithiau’r llinos, y nico a’r llinos werdd.  A braf iawn ydy eu gweld nhw.


Dyma bras y cyrs; adar hardd, a dyma corhedydd y waun.



Does dim llun o'r llwydfron ar y comin, ond dyma lun o un with yml Nantgwrtheyn:



Os dwi’n cael cyfle i fynd i lawr i’r cae isaf, wrth yr afon, dwi hefyd yn edrych yn y cae sydd drws nesaf i’r cae yma, lle mae gwenith yn cael eu dyfu a lle mae coed yn tyfu yng nghefn y cae.  Yn fam, weithiau mae llwynog i’w gweld yn y bore yn chwilota o gwmpas y coed, a gwell eto, sgwarndogod yn y cae, ond dwi ddim wedi gweld un eleni.  Ond bore ddoe, roedd carw mwntjac yn pori yng nghefn y cae.  Rhy bell i gael llun da yn anffodus.



Wednesday, 25 May 2016

Dau gomin wahanol iawn





Dyma ein comin lleol ni: mae’r gwair yn tyfu’n hir ar hyn o bryd, a’r blodau gwyllt un ffynnu.  A gyda’r blodau a’r pryfed, digon o adar: yr ehedydd, y cudyll coch, y dylluan wen, corhedydd y waun, cnocell werdd a llawer mwy.

Ond ar draws y wlad mae comins eraill yn wahanol iawn.  Dyma ’Bircher Common’: dim rhy bell o Ludlow, lle r’on i dros y benwythnos.  (Ond, with edrych, efalle nad ydy'r coedwig yn rhan o'r comin, er ei bod yn agos?)




Mae hon yn dra wahannol, gyd coed a  blodau’r coedwig fel clychau’r gog.

Ond mae llefydd fel yma yn bwysig yn hanesyddol: llefydd lle mae pobol wedi cael yr hawl i bori ei annifeiliaid am flynyddoedd.