Ailddysgu

Thursday, 4 February 2016

Natur Milton Keynes

Nos Fawrth, es i glywed dyn a ffotograffwyr lleol yn sôn am fywyd gwyllt a natur yn Milton Keynes.  Dydy llawer o bobl ddim yn gweld y ddinas fel lle da ar gyfer bywyd gwyllt, ond dydy o ddim yn ddrwg o gwbl a r’on yn awyddus i glywed am lefydd ar draws y ddinas, ac efallai i glywed am adar d’on i ddim yn gwybod amdanyn nhw.

Dwi ddim yn meddwl fy mod i wedi clywed am adar neu anifeiliaid d’on i ddim yn gwybod amdanynt, ar wahan i’r ffaith bod y tir wrth ym yml lle dwi’n gweithio yn dda am weld nadroedd (ond un neidr sydd i’w gael yn MK, dydy’r gwiber ddim yn byw yma).  Ond yn sicr roedd clywed am y tegeirianau sydd yn tyfu yma yn syndod i fi, a hefyd yr mrywiaith o ieir bach yr haf.  A gan fod ei luniau more dda (gwelir www.cwardphotography.co.uk) roedd y noson yn dda iawn.

Yn aml mae 'na fwy o gwmpas na fydd pobl yn meddwl.  Roedd arlunwraig lleol yn y cyfarfod, sydd yn ganolbwyntio ar fywyd gwyllt, ac yn gwneud llawer o luniau o sgarnogod.  Felly, wnes i ddechrau feddwl - be ydy fy hoff anifeiliaid neu adar sydd i’w gael o gwmpas y dinas?  A dyma rhai ffefrynnau sydd ar fy rhestr:

Glas y dorlan.  Dwi ddim yn gweld nhw yn aml: rhaid bod yn y lle iawn ar yr amser iawn.  Lwc ydy o (i fi, beth bynnag).  A fel arfer, maent yn hedfan heibio yn gyflym.  Ond weithiau, mae cyfle i drio cael llun gwell (ond dwi ddim wedi llwyddo i gael un dda, eto).


Cornchwiglen.  Braidd yn brin, ond mae nhw’n nythu’n lleol (ond dim llawer ohonyn nhw) ac i’w gweld wrth ymyl y llynoedd yn y Gaeaf.



Llwynogod.  Dwi’n gwybod bod llawer o bobl yn eu casau - ond mae nhw’n del ofnadwy.  (Dydy’r llun yma ddim o MKeynes)


Sgwarnogod.  Mae ’na ddigon o gwmpas, ond mae rhaid gwybod lle mae nhw.  A mae Kate (), yr arlunwraig yn gwybod yn union lle i fynd.  Dwi ddim wedi llwyddo cael llun o sgwarnog lleol eto - un Cymraeg ydy hon! ( a dim yn ofnadwy o glir).


Tylluanod.  Bob fath. Yn fama dan ni’n cael y dylluan fach, y dylluan wen, y dylluan glustiog (rhai flynyddoedd) a mae’r dylluan frech yn byw yn yr ardal ond anaml iawn dwi wedi eu gweld nhw. Dwi ddim yn meddwl bod na llawer ohonyn nhw chwaith. Y tylluan glustiog ydy hon.



Mae na un greadur brin sydd ddim mor frin  yn fama - y fadfall ddŵr gribog (greater crested newt).  Er hynny, dwi erioed wedi gweld un.  Falle eleni?

Sunday, 24 January 2016

Llyfrau

Dwi ddim wedi bod yn darllen gymaint o lyfrau Gymraeg yn ddiweddar.  Weithiau mae pentwr o lyfrau wrth y gwely neu ar y bwrdd yn aros amdanaf. Ond dim dyna ydy'r sefylliad ar y funud.  Ar gyfer y cyfnod dros y Nadolig, archebais ddwy nofel oddiwrth Palas Print (os dach chi wedi darllen fy mlog o'r blaen mi fyddach yn gwybod pa mor dda ydy'r siop yma, a mae nhw'n danfon llyfrau trwy'r post, yn gyflym - felly does dim angen rhoi pres i Amazon): I Botany Bay, gan Bethan Gwanas a 'A Oes Heddwas' gan Myfanwy Alexander, enw newydd i fi.  Mae rhaid gwneud yn siwr bod lyfrau ar gael i ddarllen dros y 'Dolig, ac er fy mod wedi gofyn am lyfrau Saesneg, roedd rhaid cael llyfrau Cymraeg hefyd.  Beth bynnag, roedd I Botany Bay yn diddorol ac yn afaelgar.  Byddan ni'n trafod y llyfr yn y Clwb Darllen Llundain ar y 1af o Chwefror.  Dwi wastad yn mwynhaw llyfrau Bethan Gwanas, a maent yn ymrywio, ond hwn ydy'r nofel hanesol gyntaf, wedi ei seilio ar hanes go iawn.  Ond dwi ddim yn siwr os mai 'mwynhau' ydy'r gair mwyaf addas am yr holl brofiad, oherwydd mae o'n stori trist - a dach chi'n gwybod, mwy neu lai (fel mae'r Saeson yn dweud, the clue is in the title) be sydd am ddigwydd.  Ond mae on yn gnweud i chi feddwl am sut r'oedd pobl yn cael eu drin yn yr adeg yna, a mor hawdd 'r oedd i rywyn dlawd gwneud drosedd eitha bach, gyda canlyniad mawr.  Mae'n amlwg bod ymchwil drwydadl wedi mynd i'r gwaith, a fel bob llyfr Gethan Gwanas, mae o'n tynnu chi i fewn.


A dwi newydd orffen 'A Oes Heddwas'.  Cymerodd dipyn fwy o amser i dod i arfer gyda'r llyfr yma, ond unwaith r'on i heibio'r pennod gyntaf r'oedd yn anodd rhoi'r llyfr i lawr.  Er ei fod yn dweud stori am yr Arolygydd Daf Dafis yn ystod yr Eisteddfod ym Meifod, dim llyfr ditectif arferol ydy o.  Mae sawl trosedd yn digwydd (ac yn cael eu datrys) yn ystod y llyfr, ond ymysg y troseddau, a'r ymchwiliadau, mae llawer i'w ddweud hefyd am fywyd teuluol a'r gwerthoedd sy'n cyfri - a mae'n symud yn garlamus.

A nesaf?  Mae 'Llanw' gan Manon Steffan Ros wedi bod yn aros amdanaf am dipyn.  Amser i ddechrau'r llyfr hwn nesaf, dwi'n meddwl.

Saturday, 16 January 2016

Tywydd braf o’r diwedd: a dipyn o natur

Ar ôl yr holl law, gyda tymereddau isel, mae hi wedi bod yn oer ond yn heulog.  Dydy hi ddim wedi bod yn bosib cerdded unman ond ar y comin, ond yn yr haul, a’r golau clir, mae hynny wedi bod yn bleser. A gyda ci newydd, ifanc, sydd angen llawer o ymarfer, dan ni’m treulio crin dipyn o amser yna.

Ddoe, a heddiw, roedd y tylluan glustiog yn hela.  Doeddwn i ddim yn medru cael llun ddoe, ond heddiw, r’odd yn bosib cael llun ohono fo (neu ohoni hi) ar goeden.  Na, dydy o ddim yn lun dda, o gwbl.  Doedd dim digon o amser gen i ’pnawn ma i dreulio’r amser r’oedd angen, ond yn sicr dwi am trio eto.



Dwi’n teimlo mor lwcus cael gweld adar fel hwn, neu hon, yn hela yn lleol.  Dydy’r comin ddim mwy na bum munud o’r tŷ.  Mae na ddigon o bobl yn cerdded yna, a digon o gŵn hefyd, ond dydy’r tylluanod ddim yn cymryd llawer o sylw pan mae nhw’n hela, a dwi’n siŵr bod na gyfnodau tawel hefyd (heblaw am y brain sydd yn eu herlid trwy’r amser.  Mae’r tylluanod, fel y cudyll coch, yn hela y llygond bengron y gwair sydd yn byw yn y gwair hir.  Ond dwi ddim wedi gweld y cudyll coch yn ddiweddar.  Gobeithio wir ei fod o wedi goroesi’r gaeaf.

Tŷ hwnt i’r comin, mae caeau sydd ddim yn bell o’r afon.  Ac yn un ohonyn nhw, mae ŷd yn tyfu’n aml.  Yn y cae hwnnw dwi wedi gweld sgwarnogau yn y gaeaf neu yn y gwanwyn gynnar.  Ac ers hynny, dwi’n chwilio am y clustiau du, gyda’r spienddrych.  Ond hyd at hyn, eleni, dim byd.


Mae ’na ddigon o adar o gwmpas yn y gaeaf yn cynnwys corhedydd y waun.  Am flynyddoedd, nes i ddim sylwi eu bod nhw yma yn y gaeaf.  R’on i wedi hen arfer gweld nhw ar dir uchel yn yr haf ac yn y gwanwyn, ond wedyn un gaeaf, sylwais fy mod yn gweld adar a oedd yn debyg iawn I gorhedydd y waun.  Ac ar ol dipyn o ymchwilio, darganfod bod yr adar yma, fel lawer o adar eraill (e.e. y gylfinir a’r cornchwiglen) yn symud o’r ucheldiroedd yn y gaeaf. 

Monday, 11 January 2016

Jin a blodau

Wel, r’oedd y jim cwrens coch yn ardderchog - a’r rhan fwyaf wedi mynd i bobl eraill fel anrhegion dros Nadolig; ond mae ’na ddigon ar ôl i gael un bach o bryd 
i’w gilydd, a mi ges i jin eirin crogi fel anrheg - botel fawr, a mae hwnna’n hyfryd hefyd.


Mae rhai o’r bylbiau wedi gwneud yn dda iawn.  Rhois amaryllis i ffrind (dach chi’n gweld bod ’na thema o anrhegion ’cartref’: pethau r’on wedi gwneud neu tyfu, eleni) a mi ddaeth ymlaen yn dda iawn.  Does dim llun ohono fo i ddangos ond dyma llun o un wnes i gadw - sydd ddim wedi blodeuo eto.



Mae’r “Erlicheer“, sydd dipyn yn tebyg i “Paperwhite“ yn gwneud yn dda hefyd.  Mae dau yn llawn blodau, ac un i ddod allan.


Felly, er gwaethaf y tywydd a’r gwlybaniaeth tŷ allan, o leiau mae blodau ac oglau da yn y tŷ.


Friday, 1 January 2016

Dechrau blwyddyn newydd

Dyma rhai o’r blodau sydd o gwmpas fy ngardd ac yn y parc yn y dref.  Ddyle nhw ddim fod allan ar Ddydd Galan, mae hynny’n sicr.


A dyma’r garlleg rhois i fewn (yn hwyr), a’r ffa llydan.  




Mae rhai lysiau ar gael ar gyfer y gegin, hefyd, hyd yn oed yr amser yma o’r blwyddyn: cenin a phanas yn yr ardd,  a moron a pupurau yn y tŷ gwydr.  





Dach  chi’n wastad yn cael eich anog i roi hadau moron i fewn ym mis Gorffenaf, a dyna wnes i yn y  tŷ gwydr, ond eitha bach ’roedd y moron.  Y gynllyn oedd i gael nhw ar gyfer cinio Nadolig, ond dim dyna ddigwyddodd. Beth bynnag, roedd digon ar gyfer cinio i ni dau ddoe a heddiw.


Mae’r pupurau wedi cymryd oes i aeddfedu, ond yn dal i gochi, yn araf bach. Yn yr ardd, gobeithiaf am dywydd dda, digon o dwr yn yr haf, ag yn bwysig, digon o haul.  Blwyddyn Newydd dda!

Wednesday, 30 December 2015

Y ci

Yn ôl ym mis Ebrill collason ein ci, Tyson.  Mi roedd o wedi bod yn ffrind da i’r teulu i gyd, ers iddo symyd yma i fyw yn ol yn 2001, pan roedd o ryw ddeunaw fis.  Mi wnes i feddwl am sgwennu post amdano fo, ond do’n i ddim yn medru, ar y pryd.  Yn teimlo rhy drist ac emosiynol.  



Wrth gwrs, doedd  o ddim yn angel: yn enwedig gan mai ci hela roedd o; ond ar ol dipyn o hyfforddiant, roedd yn gyfaill ardderchog ar daith cerdded.  Un peth oedd o’n gwneud oedd sicrhau bod fy ngŵr yn cerdded digon: roedd Tyse (na,  dim ni enwodd o) angen ryw ddwy awr o gerdded bob dydd.  Hyd yn oed pan roedd yn hen (rhy hen i hela’r wiwerod yn y fynwent) roedd o’n hapus iawn i gerdded am amser hir, ac yn fwy gyfforddus oherwydd bod y  cryd cymalau ddim mor ddrwg pan roedd yn cerdded.

Ar ôl dipyn, roedd o’n amlwg bod angen ci arall i fynd a fy ngwr am dro, iddo gael dipyn o ymarfer corff.  Felly aethon i chwilio am gi newydd, a penderfynu cynnig cartref newydd i gi roedd angen cartref, yn nytrach na prynu ci bach.  A dyma sut ddaeth Teo i fyw gyda ni.  R’oedd o am gael ei ladd yn Sbaen.  Dan ni ddim yn gwybod am ei gefndir: mae’n amlwg ei fod wedi byw mewn tŷ, rwy bryd, ond dim wedi cael hyfforddiant o gwbl o be dan ni’n gweld.  Mae lawer o gi defaid ynddo fo, a falle dipyn o ddaeargi - pwy a wyr.  Bydd o angen llawer o hyfforddiant, ond mae o’n glyfar ac yn dysgu’n gyflym.

A dyma'r ci newydd: Teo ydy ei enw fo (a mi ddaeth gyda'r enw).


Mae’r braf iawn cael ci o gwmpas y lle eto.  Efalla bod yr wythnos cyn Dolig ddim yr amser gorau - ond roedd y pobol oedd yn edrych ar ei ôl o, yn awyddus i gael gartref newydd iddo fo - a gwneud le i gi arall oedd angen cartref dros dro.

Ond dwi wedi cael ryw fath o annwyd drwm gyda haint a peswch drwg dros y Nadolig, a dim wedi bod mewn stâd i wneud lawer o gwbl.  Felly ond dros ddoe a heddiw dwi wedi bod allan efo fo. Gobeithio cai cyfle i bostio mwy, unwaith dwi'n teimlo'n well...

Friday, 11 December 2015

Y berllan gymunedol

Yr amser yma o’r flwyddyn, pan mae hi’n nosi mor gynnar, dwi’n trio mynd allan o’r gwaith amser cinio, os bosib.  Dan ni’n lwcus ofnadwy, gan fod llwybrau a chaeau o’n gwmpas.  Felly amser cinio dydd Mercher, dydd braf a sych mi es i lawr y llwybr ar fy meic i’r berllan gymunedol.

 

Sefydlwyd y berllan yma nifer o flynyddoedd yn ôl gan Milton Keynes Parcs Trust, a dwi’n meddwl eu bod nhw yn casglu’r afalau (ond coeden afalau sydd yma) er mwy gwneud seidr.  Yn yr hydref, mae ddigonedd o afalau i’w gael yn rhad ac am ddim, wedi syrthio o’r coed.  Ond erbyn hyn, dydy nhwn ddim mewn cyflwr da iawn.










Serch hynny, dyma wledd i fywyd gwyllt.  Yn y bore, wrth fynd heibio i’r gwaith, roedd heidiau o adar o gwmpas, yn cynnwys adar bach, yn amlwg yn bwydo ar ol clwydo dros nos.  Erbyn amser cinio, pan es yn ôl, doedd dim gymaint o adar bach, ond digonedd o biôd,adar du, ambell fronfraith a wiwerod.










Pleser llwyr oedd beicio yn ôl i'r gwaith (5 munud) heibio'r defaid tew.  Mae 'na gymaint o fanteision i benderfyniad o greu berllan fel 'ma mewn dre.