Sir Benfro

(Sgwennais hwn yn ôl ym mis Ebrill ond am ryw reswm wnaeth y blog ddim gweithio'n iawn.  Felly dyma gynnig arall!)

 Gan fod rhaid i mi orffwys fy nhroed, dwi'n gwylio mwy o raglenni ar iplayer y BBC nag arfer. Dwi wedi mwynhau rhai o benodau Inside Britain's National Parks, gan gynnwys yr un ar Sir Benfro.

Er fy mod heb fod yna am rai blynyddoedd, ac mae'n bellter mawr o le rwy'n byw, dwi wedi bod yn ddigon ffodus i fod ar sawl ŵyl cerdded ar arfordir Sir Benfro. 

Dyma lun o’r capel sydd yn y creigiau – o daith cerdded 13 mlynedd yn ôl gyda grŵp o ffrindiau.  

Gwyliau lle roedden ni’n cerdded ar hyd yr arfordir, dydd ar ôl dydd – a rhywsut, roedden ni’n ffodus iawn gyda’r tywydd. Cerddon ni’r llwybr dros dair blynedd (wel, rhan o’r llwybr) ac roedd yr haul allan  dydd ar ôl dydd.  Mor wahanol i’r tro gyntaf cerddais ar arfordir Sir Benfro yn ôl yn  y 70au – roedd yn ddydd mor wlyb, aethon ni i’r tafarn lle roedden yn aros yn socian.   Ar ôl hynny aethon ni am wyliau traeth gyda’r plant un tro ond cymysg oedd y tywydd y tro yna.

Y tro diwethaf es i Sir Benfro roeddwn yn ymweld â fy ffrind Jan sydd yn byw yn Llandeilo ac aethon ni i’r arfordir ar ddydd poeth, hyfryd, ym mis Medi a nofio yn y môr.

Y flwyddyn gynt, doeddwn i ddim ar wyliau cerdded chwaith, ond gyda grŵp modrwyo adar.  Dydy hynny ddim yn rhywbeth dwi’n gwneud fy hun, ond mi oedd le i fi fynd gyda nhw i ynys "Skokholm".  (Ac mae ‘na enw Gymraeg: Sgomer).Doeddwn i ddim wedi clywed am yr ynys o’r blaen.  Dim rhy bell o Skomer, ond ynys lle dydy o ddim yn bosib mynd am ddiwrnod: yn hytrach na hynny, mynd am wythnos.  Sgwennais yr hanes mewn dau flog - dyma'r gyntaf:

A wyddoch chi beth? ‘roedd yr wythnos yn ystod yr haf arbennig o boeth a chawson ni yn 2022: bob dydd bron yn boeth a’r haul allan.  A’r ynys yn lle braf i dreulio amser oherwydd ei bod hi dipyn yn oerach na’r tir mawr.  Dwi’n edrych yn ôl ar yr wythnos yna fel un o’r profiadau gorau dwi erioed wedi cael ynglŷn â gwylio a thynnu lluniau o adar.

Mis Mai yn yr ardd

Mae’r post blog yma wedi cael ei sgwennu dros mwy nag wythnos!. Dyma be sgwennais ar 13 Mai: “O’r diwedd dan ni wedi cael dipyn bach o law.  Mae o fel bod cawodydd mis Ebrill wedi cyrraedd ym mis Mai, a mae bob tamaid yn helpu, er be dan ni wir angen ydy diwrnod neu ddau o law go iawn.  Ond beth bynnag, bydd yr ardd yn gwerthfawrogi’r glaw.

 

Mae sawl blanhigyn yn aros i fynd i mewn i’r ddaear yn cynnwys blodau’r haul, a ffa dringo Ffrengig.  Dwi am trio rhoi’r blodau haul i mewn mewn ryw hanner awr.”

A do, mi wnes i, ac mae’r blodau haul i mewn rŵan.  Efallai byddan nhw eisiau rywfaint o gefnogaeth – ond am ei fod yn bwrw eto'r prynhawn yma fedrith hynny aros am dipyn.  A dim ond y blodau haul sydd wedi’u plannu: mae planhigion persli wedi mynd i mewn; “Good King Henry”; nionod Cymreig ac yn bwysig, ffa dringo Ffrengig.  Roedd y rhew olaf yn hwyr eleni (gan dybio mai dyna oedd yr olaf!) felly ar Mai 15 aeth y ffa i mewn a gobeithio wir byddant yn iawn.  Mae’r tywydd wedi cynhesu dipyn, beth bynnag.

Mae’r tomatos a’r pupurau yn aros i fynd i mewn yn y tŷ gwydr - er bod rhai o’r tomatos am fynd 

allan ond mewn ychydig o ddyddiau.
 
Ac erbyn rŵan, mae dau blanhigyn tomato wedi mynd i’r pridd yn y tŷ gwydr, a’r lleill naill yn aros i fynd i mewn, neu am gael eu plannu yn yr ardd (ond 3 sydd yn mynd allan).  Maent i gyd yn fach, ond dwi’n gobeithio byddant yn tyfu’n dda.  Mae’r “llecyn gwyllt” yn yr ardd wedi mynd yn fwy gwyllt nag o’n yn bwriadu, ond yn cynnwys blodau “Phacelia”. Mae’r rhain yn cael eu defnyddio fel tail gwyrdd (torri nhw i lawr ar ôl iddynt flodeuo er mwyn rhoi 

 maeth i’r pridd) ond hefyd maent yn ddeniadol iawn i wenyn fel gwelwch yn y llyn yma.  A dyna 

ni am heddiw.  Gobeithio bydd yn blog nesaf ddim yn cymryd dros wythnos i orffen

Dipyn o law

Wel o’r diwedd dan ni wedi cael dipyn o law.  Ar ôl diwrnod arall poeth, echdoe (ond dim mor boeth â’r diwrnod cynt) dechreuodd bwrw o gwmpas 6 ac roedd y glaw yn drwm, am dipyn, beth bynnag.  Bydd hyn yn rhyddhad i’r ardd, sydd wedi bod mor, mor sych.  Dyle mis Ebrill ddim bod mor sych, ond mae newid hinsawdd wir yn cael effaith, yn enwedig yn yr ardal sych yma.

 

Serch hynny, mae’r ardd wedi edrych yn fendigedig, ond ro’n yn treulio mwy a mwy o amser yn dyfrio: yn trio cadw’r planhigion yn fyw: yn enwedig rhai oeddwn wedi plannu yn ddiweddar.

 

Am ryw reswm, roedd y planhigion a ddechreuais yn gynnar yn y tŷ gwydr ym mis Chwefror ddim wedi gwneud yn dda o gwbl.  Dyma'r pupurau ar ôl dau fis: bach a pitw. 

Dechreuais mwy o hadau pupurau a bydd y rhain yn iawn ond yn hwyr, a fydd rhaid prynu planhigion aubergines.  Bydd y tomatos yn iawn, dwi’n credu, ond eto yn hwyr.

 

Tu allan i’r tŷ gwydr, mae’r ardd wedi bod yn edrych yn ffantastig.  Dyma olygfa “benthyg” gyda’r goeden ddraenen wen sydd tu allan i’r ardd. 

 A dyma’r tiwlip “ballerina” mewn potyn: llwyddiant ysgubol. 

 Maen nhw wedi bod yn blodeuo am wythnosau.  Ar ôl gorffen y gwely asbaragws dwi wedi aros cyn dechrau ar y gwlâu eraill (heblaw dipyn o chard) er mwyn i’r glaw dod.  Gobeithio bydd y glaw yn helpu dod a phethau ymlaen! 

Asparagws

O’r diwedd mae’r gwely asparagws yn barod.  Roeddwn wedi tynnu chwyn a rhoi haen go dda o gompost ar y gwely ddau fis yn ôl a gorchuddio’r gwely â chardbord ond roedd rhaid aros i’r planhigion gyrraedd.  Daethon nhw, trwy’r post, brynhawn Llun.  Felly roeddwn i wrthi trwy’r dydd, bron, dydd Mawrth, yn palu.  Rhaid gwneud ffos ac wedi codi’r planhigyn tipyn fel bod canol y planhigyn yn eistedd ar dwmpath bach o bridd a’r gwreiddiau yn disgyn i’r ffos.  Ac ar ôl rhoi’r pridd yn ôl, rhoi haen arall o gompost ar ben yr holl beth.  Dwi’n dal i orffen y cam olaf hwnnw.  Does dim cweit ddigon o gompost yn barod ac yn hawdd cyrraedd. Ac amynedd piau hi.  Mae rhaid aros dwy flynedd cyn cynhaeafu’r asparagws.

 

Ond diolch byth, mae’r tywydd wedi bod yn fendigedig.  Dim rhy boeth, ond llawer o haul.  Tywydd braf ar gyfer garddio – a’r ardd yn edrych yn hyfryd ac yn bleser gweithio ynddi hi. Ar y comin mae hi wedi bod yn hyfryd hefyd.  Dwi ddim yn cerdded y llwybr arferol oherwydd mae fy nhroed yn gwella o hyd.  Dwi’n gyrru’r car i’r maes parcio ac yn mynd am dro bach o fanno.  Ac nid yn bell o’r maes parcio mae’r gwenoliaid.  Gwelais nhw yn Dorset ac ers dod yn ôl maen nhw yma hefyd, ond mewn nifer llawer llai nac erstalwm.  Hefyd yn y grychau mae’r llinos a’r llwydfron o gwmpas.  Braf.

Sir Benfro

Gan fod rhaid i mi orffwys fy nhroed, dwi'n gwylio mwy o raglenni ar iplayer y BBC nag arfer. Dwi wedi mwynhau rhai o benodau Inside Britain's National Parks, gan gynnwys yr un ar Sir Benfro. Er nad wyf wedi bod ers rhai blynyddoedd, ac mae'n bellter mawr o le rwy'n byw, dwi wedi bod yn

 ddigon ffodus i fod ar sawl ŵyl cerdded ar arfordir Sir Benfro.    Dyma lun o’r capel sydd yn y

 creigiau – o daith cerdded 13 mlynedd yn ôl gyda grŵp o ffrindiau.  Gwyliau lle roedden ni’n 

cerdded ar hyd yr arfordir, dydd ar ôl dydd – a rhywsut, roedden ni’n ffodus iawn gyda’r 

tywydd.  Cerddon ni’r llwybr dros dair blynedd (wel, rhan o’r llwybr) a ‘r oedd yr haul allan 

dydd ar ôl dydd. Doedd hynny ddim yn wir y tro gyntaf cerddais ar arfordir Sir Benfro yn ôl yn 

y 70au – roedd yn ddydd mor wlyb, aethon ni i’r tafarn lle roedden yn aros yn socian.  Ar ôl 

hynny aethon ni am wyliau traeth gyda’r plant un tro ond cymysg oedd y tywydd y tro yna.  

Y tro diwethaf es i Sir Benfro roeddwn yn ymweld â fy ffrindJansydd yn byw yn Llandeilo ac aethon ni i’r arfordir ar ddydd poeth, hyfryd, ym mis Medi a nofio 

yn y môr.

Y flwyddyn gynt, doeddwn i ddim ar wyliau cerdded chwaith, ond gyda grŵp modrwyo adar.  Dydy hynny ddim yn rhywbeth dwi’n gwneud fy hun, ond mi oedd le i fi fynd gyda nhw i ynys Skokholm.  Doeddwn i ddim wedi clywed am yr ynys o’r blaen.  Dim rhy bell o Skomer, ond ynys lle dydy o ddim yn bosib mynd am ddiwrnod: yn hytrach na hynny, mynd am wythnos.  Sgwennais yr hanes mewn dau flog – dyma’r gyntaf: 

A wyddoch chi beth? ‘roedd yr wythnos yn ystod yr haf arbennig o boeth a chawson ni yn 2022: bob dydd bron yn boeth a’r haul allan.  A’r ynys yn lle braf i dreulio amser oherwydd ei bod hi dipyn yn oerach na’r tir mawr.  Dwi’n edrych yn ôl ar yr wythnos yna fel un o’r profiadau gorau dwi erioed wedi cael ynglŷn â gwylio a thynnu lluniau o adar.

(A sori - dim syniad pam mae'r paragraffau mor fler..wedi trio ond dim wedi llwyddo y tro yma)

Swanage dros y Pasg

Wythnos yn ôl, roeddwn yn Dorset, dros y Pasg.  Doedd y tywydd ddim yn edrych yn rhy addawol cyn i ni fynd ond roeddwn wedi trefnu mynd i Swanage gyda fy ffrind o Ganada.  Byddwn ni’n trio gwneud rhywbeth ynglŷn â bywyd gwyllt pan mae hi yn y wlad yma.  Y llynedd aethon ni i Aigas yn yr Alban,  lle roedd yn bosib gweld eryrod a llwyth o adar ac anifeiliaid.  Eleni roedden ni dipyn yn agosach i adref yn Swanage yn Dorset, sydd yn wahanol iawn ond hefyd yn ardal ardderchog ar gyfer natur.  Dan ni wedi bod yn yr ardal o’r blaen, yn aros yn Wareham y tro diwethaf, pryd aethon ni i ynys Brownsea, lle mae ’na wiwerod coch, ac i barc Durleston lle mae adar y môr, ac o yno os ydych yn ffodus, efallai gwelir dolffiniaid hefyd.  Dyma un o’r gwiwerod coch.

Cawson tywydd braf, a fel arfer, bydden wedi bod yn cerdded dipyn.  Ond eleni, rywsut, dwi wedi niweidio fy nhroed chwith - wn i ddim sut, ond mae o’n brifo ac yn ôl yr arbenigwraig yn y Foot Clinic lleol ddylwn i ddim cerdded.   Wel doedd hynny ddim yn bosib heb ganslo’r gwyliau ac roeddwn isio gweld fy ffrind!  Ond yn ffodus, am ryw reswm, yr oedd hi wedi penderfyny llogi car.  Felly doedd dim rhaid cerdded gormod.  Pan aethon i’r warchodfa gyntaf, Arne, roedden nhw’n cynnig Trampers, sef ryw gerbyd bach electrig (sgwteri symudedd) a oedd yn mynd ar y llwybr yn digon handi, ar gyfer pobl nad oeddent yn medru cerdded, neu dim yn medru cerdded yn bell.  Felly dyna beth wnaethon ni: llogi Tramper.   Ac mae’r warchodfa yn lle gwych.   

Roedd y rhaglen deledu Springwatch yn dod o Arne ddwy flynedd yn ôl ac yn dangos y gweilch marth yna.  Dwi erioed wedi gweld gwalch marth: aderyn ysglyfaethus prin a phwerus, ac enw Gymraeg newydd i fi - Goshawk yn Saesneg.

Digon prysur ar adegau a hithau’n Sul Pasg.  Roeddwn i’n gobeithio gweld Telor Dartford neu hyd yn oed Eryr y Môr- ond dim lwc!   Efallai eich bod yn gofyn sut mae hi’n bosib gweld eryrod yn yr ardal?  Yr ateb ydy bod sawl eryr y môr, erbyn hyn, yn byw yn yr ardal o gwmpas harbwr Poole; wedi dod o Ynys Wyth lle maen nhw wedi cael euhailgyflwyno.  Dyma un o'r ceirw sydd yna - Sika.

Gwanwyn swyddogol

 Mae’r Gwanwyn wedi cyrraedd yn swyddogol rŵan ac mae’r tywydd yn ddiweddar wedi adlewyrchu hyn.  Dan ni wedi cael bron wythnos o haul disglair, er ei bod hi wedi bod yn eithaf oer ar brydiau, a gyda niwl weithiau yn y bore, fel heddiw.

Yn anffodus dwi wedi brifo fy nhroed - dim cweit yn siŵr beth sydd wedi digwydd: dim damwain ond y troed yn dechrau brifo, ac fel sy’n digwydd, mi wnes i anwybyddu’r peth yn gobeithio base’r broblem yn sortio’i hun allan.  Ond wnaeth hi ddim.  Dwi’n meddwl mai rhywbeth o’r enw metatarsalgia ydy’r broblem, ac os felly, peidio â defnyddio’r troed ydy’r peth pwysicaf, efalle - ond mae hynny’n anodd!  Felly dwi wedi cwtogi’r faint o gerdded dwi’n gwneud ac ond am fynd a’r ci am dro bach yn y bore.

 

Dwi ddim wedi stopio gweithio yn yr ardd, ond dwi yn trio osgoi cerdded o gwmpas.  Felly medraf wneud pethau yn y tŷ gwydr wrth eistedd i lawr, a medraf chwynnu ar fy mhengliniau.  Gymaint i’w gwneud ac mae trio peidio cerdded yn rhwystredig iawn - ond gwell o lawer i adael i’r troed gwella.  Byddaf yn mynd i’r "Foot clinic" lleol bore Mawrth a gobeithiaf bydd hynny’n help.

 

Yn y tŷ gwydr, mae’r planhigion bach yn dod ymlaen yn araf araf bach.  Er ein bod wedi cael haul, fel wedais, mae hi wedi bod yn oer, gyda thipyn o rew, ac mae’r ffenestri yn y tŷ gwydr yn drwm a dwi ddim y medru agor rhai ohonyn nhw bellach felly mae dwy yn aros ar agor.  Felly dros nos dwi’n defnyddio “fllece” hefyd.  A dyma rhai o’r planhigion:

Pupurau melyn melts ydy'r rhain - reit bach ar y funud.

Tomatos ydy'r chain.  Rhai newydd I fi  a dwi ddim yn cofio'r ene (ond ei fod yn dechrau gyda LAT!).  Tomato sydd yn tyfu yn gyflym ac mae'r ffrwythau yn aeddfedu yn gynnar oherwydd eu bod yn cael eu tyfu mewn gwledydd gyda hafoedd byr.

A letys.  Un sydd yn ymdopi'n dda gyda tywydd oer.  Gawn ni weld sut bydd pethau yn datblygu.