Sychder, glaw a chynyrch

Yn fama, mae’r sychder yn parhau a dwi’n treulio llawer o amser yn dyfrio’r llysiau, a rhai planhigion eraill.  Dydy’r goeden hardd, yr “amalanchier”,  ddim yn gwrthsefyll y sychder yn dda iawn.  Mae hi  yn yr ardd ers rhyw dair neu bedair blynedd - dim digon hir i oroesi cymaint o sychder.  Mae’r goeden geirios fach yn yr un sefyllfa ac wedi bod yn dioddef.  Ar wahân i’r ardd fawr yn y cefn mae gardd ffrynt hefyd - a does dim dŵr ar gael yno unwaith i’r gasgen ddŵr sychu.  Felly mae’n rhaid i’r planhigion yn y ffrynt oroesi heb gael llawer o ddyfrio: o bryd i’w gilydd dwi yn mynd a dŵr yno, ond dim digon yn y tywydd yma.  Ac mae’r gwely ar waelod yr ardd ffrynt yn edrych yn drist iawn erbyn hyn.

 

 Ond heddiw roedd yr arolygon yn sôn am law ysgafn trwy’r dydd – ac efallai glaw trwm yn y bore, ond na, dim yn fama.  Cawson ni law am ryw tair awr y bore ’ma.  Dim digon o bell ffordd, ond efallai bydd hyn yn helpu rywfaint.

 

Ar hyn o bryd, mae’n anodd dweud a ydy planhigyn neu goeden yn dal yn fyw, neu beidio. Mae coed yn gollwng eu dail ac yn “hydrefu” yn gynnar os ydynt dan straen.  E.e., dyma dderwen sydd ar safle ein hamgueddfa leol, a dydy hi ddim yn wyrdd erbyn hyn. 

 Ond mae hon yn wyrdd a heb golli dail eto: efallai am ei bod yn agos at bwll ac mewn mwy o gysgod.  

Felly mae rhai o’r coed yn yr ardd yn gollwng eu dail, a rhai o’r llwyni hefyd.  Ond mae’n anodd gwybod a fyddan nhw’n goroesi nes daw'r Gwanwyn.

 

Wrth gwrs, dwi wedi bod yn dyfrio yn yr ardd llysiau – ac wedi cael digonedd o courgettes, ffa Ffrengig a phupurau ( y rhai o’r tŷ gwydr) – a chiwcymbr.  Yn anffodus mae spider mite wedi cael gafael ar y pupurau a’r ciwcymbr felly roedd rhaid tynnu’r ciwcymbr allan – a chroesi bysedd am y pupurau ar ôl chwistrellu dŵr a sebon drostyn nhw.

 

Cerddi Caernarfon

Ers i fi ddechrau ar fy siwrne o ailddysgu Cymraeg, dwi yn mynychu “Gŵyl Arall” yng Nghaernarfon, fy nhre enedigol, os medraf. Ac fel arfer, bydd yr ymweliad hwn yn cynnwys mynd am dro o’r “Anglesey” hyd at y clwb hwylio.  Yn y fan hon, dach hi chi’n wynebu Ynys Môn, neu Sir Fôn fel mae’r rhan fwyaf yn dweud,  Ac wrth ail wneud llawr y cei yma (dim cei’r Castell), mae ambell ddarn o gerdd wedi cael ei roi mewn llechi ar y llawr. 

Am ffordd dda o dynnu sylw at farddoniaeth leol - achos mae bron bob un ohonyn nhw wedi eu sgwennu gan feirdd o Gaernarfon.  Dros y blynyddoedd dwi wedi tynnu lluniau o hai ohonyn nhw, ac wrth glirio allan yn ddiweddar, des i ar draws esboniad o’r dyfyniadau a oeddwn wedi cael o fwrdd croeso Caernarfon flynyddoedd yn ôl.  Dwi wedi bod yn chwilio i weld pa rai sydd gen i.  Dyma’r cyntaf yn y llun islaw:

"Yn Gymraeg mae i morio hi, yn Gymraeg y mae rhegi."  Mae hwn yn ddyfyniad o awdl Meirion McIntyre Huws “Gwawr” sydd yn disgrifio bywyd tref Caernarfon ac yn dathlu mai Cymraeg ydy iaith y dref o hyd.  Enillodd hon y Gadair yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Llanelwedd yn 1993.

 

A dyma un arall:

 

Llinell bwerus ynte?  Ac mewn cynghanedd ! Ond mae’r llinell efallai yn fwy adnabyddus fel rhan (a theitl) cân am y dref a gafodd ei sgwennu a'i canu gan Geraint Lovegreen a'r band – ond wedi ei seilio ar gwaith Meirion McIntyre Huws eto.  Mae’r pedair llinell olaf yn dod o’r cywydd gan Meirion Mcintyre Huws eto: “Lle mae cychod y tlodion”.  

Dyma’r ail bennill:

Lle mae cychod y tlodion
yn dweud eu dweud wrth y don
a dwy awr rhyngof a’r dydd
dwyawr mewn diawl o dywydd
mae’n flêr a does run seren
heno i mi uwch fy mhen
dwi’n geiban ond yn gwybod
mai yma wyf finnau i fod.

Byddaf yn sôn am fwy o gerddi yn y blog nesaf

Siytni afalau

 

Er ei bod hi wedi bod mor sych a phoeth, mae un o’r coed afalau wedi gwneud yn dda iawn.  Afal cynnar ydy hwn: “Discovery”. 

Ac mae hi’n bosibl mai hon oedd y goeden gyntaf i fi ei phlannu yn yr ardd, yn erbyn y wal.  Yn anffodus, mae’r gwyfyn “codling” yn  ymosod ar y goeden ac felly mae ’na dyllau yn y rhan fwyaf o’r afalau, a rhai dim digon da i’w bwyta ac yn mynd ar y compost.

 Mae’r afalau yn aeddfedu yn gynnar, ym mis Gorffennaf, ac wedi gorffen erbyn diwedd mis Awst, a dydyn nhw ddim yn cadw.  Felly mae’n rhaid eu bwyta nhw, neu wneud rhywbeth gyda nhw.  Ac eleni, am yr ail dro dwi wedi gwneud siytni afalau.

 

Tipyn o waith a rŵan: rhaid ffeindio digon o botiau mawr.  Ond mae hi’n dda i ni gael siytni cartref

Poeth a sych

Wel mae hi’n boeth ofnadwy yma heddiw: eto.  Ac er ei fod yn wych medru cerdded ar y comin yn yr haul erbyn 7 o’r gloch bron bob bore, mae hi’n sefyllfa sydd yn achosi gofid.  Mae bob man mor sych, a thannau gwyllt yn dinistrio coedwigai, natur a rhosydd yn y wlad yma a thai yn Ffrainc a Sbaen ac yn bygwth bywydau pobl.  Dwi’n wir gobeithio bydd llywodraethau yn dechrau gweithio i atal fwy o ddirywiad hinsawdd ond mae’n debyg mai arian sydd yn rheoli bron popeth.

 

Beth bynnag, dwi’n trio cadw pethau’n mynd yn yr ardd, lle mae hi’n bosib.  Mae rhai pethau, fel y llysiau'r milwr coch (loosestrife) yma yn ffynnu.  Dim y rhai gwyllt dan ni yn eu gweld yn y cefn gwlad ydy’r rhain, ond blodau’r ardd.  Mae’r rhosod newydd yn goroesi, ond faswn i ddim yn dweud eu bod yn ffynnu.  “Dainty babis’ ydy enw’r rhosyn - a gwnes waith ymchwil drwyadl a dewis hon am ei fod yn addas i’r llecyn (dim rhy fawr), a gyda blodau sengl - sydd yn bwysig i’r peillwyr.  Dyma lun ohoni yn gynharach yn y flwyddyn.

 Felly dwi’n treulio oriau yn dyfrio ar y funud: gyda chan dyfrio.  Dwi’n dechrau gyda’r tŷ gwydr yn eithaf cynnar yn y dydd (ar ôl hynny: rhy boeth!).  A dwi wedi dysgu bod wylysiau ( aubergines) ddim yn hoff o dywydd poeth, poeth a dydy’r ffrwythau ddim yn datblygu.  Ond mae rhai mathau yn gwneud yn well nac eraill.  Mae’r rhai tenau, hir yn gwneud yn dda - ond dim y rhai tew dwi’n hoffi!  Dwi wedi rhoi blodau rhwng y wylysiau a rhwng y planhigion pupur hefyd. Blodau Mair (marigolds) - i atal y pryfed gwyn, a ”cerinthe“ i ddenu peillwyr.  A heddiw gwelais fod gwenynen gribog  yn brysur yn eu peillio.

Er gwaetha’r poethder dwi wedi llwyddo i gael gnwd o domatos,  ciwcymber (gymaint!), courgettes, ffa ac ambell fefus?  Mae’r mafon hydrefol yn blodeuo a dwi’n cael ambell ffrwyth, ond dydy nhw ddim yn hoffi tywydd poeth o gwbl – ac yn bendant ddim yn hapus gyda tywydd sych, felly dwi wedi bod yn eu dyfrio dipyn.